Als het geheugen het lichaam inhaalt Als het geheugen het lichaam inhaalt

Voor KASSETT is muziektheater geen theater waar muziek slechts een ondersteuning is, ingemixt door een geluidstechnicus. Nee, muziek is cruciaal – gelijkwaardig aan tekst, spel en beweging.

Volgens regisseur Frank Siera vallen ook opera en musical onder de brede parapluterm die muziektheater omvat. Maar daar zoekt KASSETT het niet. Zangeres en performer Oukje den Hollander benadrukt dat het collectief streeft naar échte gelijkwaardigheid tussen de disciplines. Zang, spel, muziek én taal krijgen allemaal evenveel ruimte. Een levendige mengelmoes van verschillende ingrediënten die samen zorgen voor het perfecte gerecht.

Toch is het bij elke voorstelling weer een zoektocht naar balans – én naar frictie, vertelt Oukje. "Wanneer neemt de tekst het over? Wanneer juist de muziek?" Het creatieproces kan alle kanten opgaan, “Dat komt omdat we bij iedere voorstelling op basis van de inhoud besluiten welke muziek erbij past”.

In hun nieuwste productie 'KNOOPPUNT' staat geen specifieke muziekstijl centraal. In plaats daarvan liet het maakproces KASSETT deze keer richting een bepaalde componist bewegen. "We wilden een voorstelling maken rondom de vraag: bestaat er zoiets als spiergeheugen of lichamelijke herinneringen, en hoe verhouden die zich tot het mentale geheugen?", vertelt Frank.

Belangrijk was dat de muziek een fysieke reactie oproept. Zo kwam KASSETT uit bij componist Cesi Nolten, wiens werk erop gericht is muziek niet alleen te horen, maar echt te voelen.
"Ze omschreef wat ze voor de voorstelling wilde maken als de stilte ná de muziek: het moment nadat je uren hebt gekookt in de ruis van een afzuigkap, en iemand plots de uitknop indrukt. Pas dan besef je in welke herrie je al die tijd hebt gezeten". 

De afzuigkap-metafoor past precies bij het personage dat centraal staat in de voorstelling. Deze vrouw propt haar hoofd namelijk vol met van alles om niet te hoeven denken aan iets pijnlijks dat haar is overkomen. Maar dat blijft natuurlijk niet zonder gevolgen.

In de voorstelling wordt die innerlijke spanning voelbaar door de dansers, die haar lichaam verbeelden. Naarmate haar geest voller raakt, raakt haar lijf juist vast – het wringt, het hapert, het loopt vast. Net zoals je geen helder moment meer hebt als de afzuigkap blijft loeien. Eerst negeer je het, maar uiteindelijk word je knettergek.

Het personage, gespeeld door vier performers maar met de stem van Oukje, deelt haar herinneringen met het publiek. Als kind liep ze tijdens een ruzie met haar ouders weg van huis en belandde op een knooppunt van wegen, waar ze de weg kwijt raakte. Jaren later komt op hetzelfde knooppunt een herinnering naar boven. "Het roept zo’n heftige reactie op dat ze opnieuw in een totale black-out schiet", legt Frank uit. 

Haar oplossing hiervoor is simpel; hoofd op standje afzuigkap, volstouwen met informatie, zodat er geen ruimte meer is voor pijnlijke gedachten.

Vanaf dat moment krijgt de voorstelling een absurde wending. “Het wordt een idiote trip van details en herinneringen", zegt Frank. "Van de ingrediënten waarmee ze een gerecht heeft gekookt tot feitjes van Wikipedia, het raast allemaal voorbij, tot het punt dat het lichaam het overneemt en de fysieke herinnering letterlijk explodeert uit de dansers”.

Al langer is KASSETT gefascineerd door het geheugen. Frank legt uit dat we ons geheugen steeds meer lijken uit te besteden. Wikipedia neemt de kennis over, telefoons bewaren de telefoonnummers, en camera’s leggen herinneringen vast om later terug te kijken. "Die herinneringen vormen wie we zijn; ze zijn essentieel voor onze identiteit. En toch besteden we ze uit, zo ver mogelijk". In de nieuwe voorstelling staat daarom het vraagstuk centraal: 'is geheugen enkel mentaal, of is het ook een lichamelijk proces?'

Voor deze zoektocht zocht KASSETT opnieuw de samenwerking op tussen verschillende disciplines. In de voorstelling krijgt het geheugen vorm op drie niveaus: De dansers verbeelden het lichaam, de muziek staat voor het onderbewuste, en Oukje representeert het brein. Samen vormt het collectief een vertelling waarin herinneringen zich steeds opnieuw manifesteren: fysiek, muzikaal en mentaal. 

Volgens Oukje is het een echte ride or die: "Je stapt erin, en op een gegeven moment bouwt het zich op naar een climax".

De muziek is volledig opgebouwd rond een tempo van 120 bpm – stevig en stuwend. Ter vergelijking: Wrecking Ball van Miley Cyrus is evenveel bpm. Het geluid beweegt zich afwisselend tussen links en rechts, geïnspireerd op de bekende traumatherapie EMDR, die beide hersenhelften aanspreekt. Zo ontstaat een fysieke ervaring die naadloos aansluit bij de thematiek van de voorstelling.

Die repetitieve opbouw komt uiteindelijk samen in een moment van stilte. "Dat is het moment waarop de afzuigkap eindelijk uitgaat", zegt Frank.

Het belooft een voorstelling te worden die je niet alleen ziet, maar vooral ook voelt.

‘KNOOPPUNT’ speelt op vrijdag 13, zaterdag 14 en zondag 15 juni in het Pesthuis in Leiden. Tickets zijn te koop via https://www.ticketkantoor.nl/events/kassett.