Gorillaz: ‘We zijn in gesprek met culturen, we eigenen ze ons niet toe’

Het begon met een primeur, maar het was eigenlijk ook een kleine daad van verzet. Toen Gorillaz voor het eerst The Mountain speelde, live in Londen, wist niemand wat er ging komen. Geen singles, geen context. En vooral: geen telefoons. Publiek en artiesten deelden één moment dat niet meteen kon worden omgezet in klinkende content. Blur frontman en muzikaal brein van Gorillaz Damon Albarn noemt het ‘de antithese van nostalgie’. Wat je hoort, is wat er is. 

Dat alle telefoons werden opgeborgen in speciale zipperbags bleek verrassend weinig weerstand op te roepen. Ook Albarns dochter was voor. ‘Ze zei: dat moet je doen, dat is belangrijk.’ Jamie Hewlett, de visuele man van Gorillaz (en daarmee 50% van het geheel) zag achteraf hooguit wat ‘shoddy footage’ opduiken, gefilmd via Apple Watches, een blinde vlek die niemand had voorzien. So be it. De missie was geslaagd. Damon Albarn noemt het verschil tussen een digitale gemeenschap en een fysieke ervaring essentieel. ‘Bij een gig ontvang je muziek fysiek, althans: zo ervaar ik het.’

Die fysieke ervaring staat haaks op de wereld waarin The Mountain verschijnt. Een wereld van fragmentatie, TikTok-snippets, algoritmes die bepalen welk stukje muziek je krijgt. Albarn is er uitgesproken over: ‘Alles is gefragmenteerd, dat is de natuur van TikTok.’ Juist daarom voelt dit album als een statement. Het is geen verzameling losse tracks, maar een geheel dat vraagt om aandacht. ‘Het is als een cartoon in je hoofd,’ zegt hij. ‘Een full length feature film.’ Een plaat die je eigenlijk van begin tot eind moet luisteren, zoals je een film kijkt, omdat er een verhaal wordt verteld.

Dat verhaal speelt zich af in zes talen. Engels, Spaans, Hindi, Arabisch, Yoruba en een flard Russisch. Albarn corrigeert zichzelf lachend wanneer hij ‘Hindu’ zegt in plaats van ‘Hindi’. Het is geen competitie met ROSALÍA’s dertien talen, benadrukt hij, maar wel een indicatie waar popmuziek heen beweegt. ‘Het wordt steeds normaler, mensen staan er meer voor open.’ De voorwaarde is duidelijk: het moet voortkomen uit respect en begrip. Gorillaz zingt zelf niet in andere talen, benadrukt Albarn. ‘We zijn in gesprek met culturen. We eigenen ze ons niet toe.’

Op The Mountain staan stemmen uit Syrië (Omar Souleyman), India (Ajay Prasanna, Asha Puthli, Anoushka Shankar), Argentinië (Trueno), vaak gekoppeld aan Engelse of Amerikaanse artiesten zoals Black Thought van The Roots. Niet om markten te veroveren, maar omdat het logisch voelt binnen het project. ‘Als het kunstmatig zou zijn, zouden we een probleem hebben,’ zegt Albarn. De Gorillaz-community is scherp, waakzaam. ‘Elke nieuwe generatie wordt slimmer. We kunnen niemand iets wijsmaken en dat proberen we ook niet.’

Die gemeenschap reikt verder dan Europa of Amerika. Hewlett vertelt dat ze reacties krijgen uit India, waar mensen zich herkennen in wat Gorillaz doet. ‘We proberen de ervaring te uiten die we daar hadden,’ zegt hij. ‘Als dat wordt gewaardeerd, voelt dat heel goed.’ 

De Indiase invloed klinkt niet alleen muzikaal, maar ook in de rol die de dood toebedeeld krijgt. Niet als definitief einde, maar als reïncarnatie, heruitvinding. The Mountain is geen rouwplaat, maar een cyclisch verhaal. Toch is de dood onmiskenbaar aanwezig. Tony Allen, Mark E. Smith, Bobby Womack, Proof. Stemmen uit het verleden die opnieuw opduiken. Albarn noemt vooral de freestyle van Proof, een jeugdvriend van Eminem uit Detroit die in 2006 doodgeschoten werd bij een ruzie in een club. ‘Zijn rap werd vrijwel direct na 9/11 opgenomen.’ De sfeer van angst, van onzekerheid, klinkt door. ‘We vergeten dingen die ons raakten makkelijk als onze blik weer ergens anders op gericht is, maar het gaat allemaal nog steeds door.’ 

Die stemmen uit het archief brengen Gorillaz terug bij hun oorspronkelijke manifest, het oeridee van de groep: een cartoonband die de sterrencultus omzeilt en de pop openbreekt. Geen scene, geen generatie, maar een universum waarin stemmen uit verschillende werelden - en nu zelfs verschillende tijden - naast elkaar kunnen bestaan. Met de nadruk op ‘bestaan’. Muziek, zegt Albarn, draagt DNA voort. ‘Wie luistert naar stemmen van overledenen, hoort ze niet als archiefmateriaal, maar als aanwezigheid.’ De vraag of dit album hen deed nadenken over hun eigen nalatenschap, wimpelt Albarn af met een blik vooruit. ‘We houden te veel van het creatieve proces.’ Er ligt nog genoeg op de plank: ‘Een paar albums’ aan ongebruikte songs. Materiaal zonder eigen verhaal, dat soms alsnog opduikt als B-kant of bouwsteen.

Voor Hewlett had The Mountain ook een persoonlijk gewicht. Tijdens het maakproces verloren zowel hij als Albarn hun vader. Toch is het artwork kleurrijk, bijna uitbundig. ‘India is een heel kleurrijke plek,’ zegt Hewlett. Over rouw is hij voorzichtig. ‘Als werk kan helpen om ermee om te gaan, is dat mooi. Het was mild therapeutisch.’ Meer wil hij er niet over zeggen.

Albarn noemt het spannend of mensen nog willen volgen als ze in deze gefragmenteerde tijd geconfronteerd worden met zeven minuten durende stukken, met in elkaar overvloeiende tracks. ‘Als je het doet, is het een mooie journey.’ Spotify hakt het album misschien in stukken, maar op vinyl blijft het geheel intact. Albarn houdt van de fysieke afstand tussen begin en einde. ‘Je ziet hoeveel er nog komt.’ En ja, je moet de plaat omdraaien...

Nieuwe stemmen zorgen voor frisse energie, als nieuw leven. Jalen Ngonda, Trueno, Kara Jackson. Albarn vindt het geruststellend dat de volgende generatie ‘slimme, intuïtieve musicians’ blijft voortbrengen, ondanks de opkomst van kunstmatige intelligentie. Sommige van die nieuwe stemmen dankt hij aan tips van zijn dochter. ‘Ik heb er wel een paar onderzocht, ja. Mijn dochter kent haar muziek.’ Ook visueel blijft Gorillaz weg van de kunstmatigheid, terwijl dat Hewlett’s vak potentieel veel gemakkelijker zou kunnen maken. Al 25 jaar achtervolgt het idee van een Gorillaz-animatiefilm de groep. Nu is er een acht minuten durende film, met drie nummers van het album. Handgetekend. ‘Zoals films in de jaren zestig werden gemaakt,’ zegt Hewlett. ‘Geen AI, geen computers. Ik werd er een beetje misselijk van, van dat hele AI-idee.’