Draaimolen 2026 vrijdag: het onverwachte als kunstvorm
Tilburgs dancefestival weet weer te verbluffen
Hoe kan het toch dat Draaimolen zelfs de trouwste bezoekers nog weet te verbluffen? Misschien omdat het festival weigert op veilig te spelen: het bordje ‘uitverkocht’ hing al vóórdat de line-up viel, en dat maakte het programma alleen maar vreemder en eigenzinniger. Op de vrijdag schieten we van The Necks naar Weird Baile, van deep dubstep naar nietsontziende techno en van stortregen naar een psychedelisch roze hemel.
We zijn gewend om hier op 3voor12 allereerst de loftrompet te steken over de meest zinderende dj’s en live-artiesten, maar zullen we dit verslag eens beginnen met een zieke shoutout naar de stage-designers en lichtartiesten van Draaimolen? Elk jaar weer gooien ze de boel om, elke editie weer zijn veel stages volledig anders ingestoken en je kunt dus ook je negende Draaimolen het terrein op lopen alsof je eerste keer is: oh, hoe zou het eruit zien? Neem de Strobe op het grote veld, feitelijk de mainstage: dit jaar hebben ze met Lumus Instruments een groot golvend spiegeldak opgehangen boven de booth, dat kromt, bolt en draait. Het reflecteert en vervormt de lichten die eronder hangen, en weerspiegelt dan weer de helverlichte bosrand erachter of de feestende massa ervoor. Het is trippy en wonderschoon, zeker wanneer de nacht valt en headliner BICEP aan z’n emo-finale begint.
Zo ook de Aura, dit jaar ontworpen in samenwerking met Sander Hagelaar: in de roestige monoliet zijn weirde waterobjecten gebouwd waar het licht doorheen schijnt. Het trilt niet zichtbaar op de bassen (kennelijk was dat de bedoeling?), maar het ziet er wel echt vet uit hoe het water het licht breekt: die roze spots lijken net vlammentongen in slowmotion, en het witte licht breekt uiteen in paars en blauw. Heel, heel mooi!
Tegelijkertijd valt daar ook wat over te zeuren, hoor: zou een festival dat zó veel liefde en aandacht geeft aan stagedesigns niet wat meer rekening moeten houden met de weergoden? Het is september, godbetert! En toch is er ook dit jaar bij veel stages geen mooi afdakje gebouwd tegen de regen, maar staan we ’s middags tegen lelijke partytentjes en parasollen aan te kijken die de dj-booths tijdelijk tegen plensbuien moeten beschermen (en zodra de buienradar dat toelaat, worden ze ook direct weer weggehaald, hallelujah!). Draaimolen is een koppig festival. Ze strooiden zelfs geen houtsnippers om de modder op te zuigen. Vooral bij de Tunnel is het ’s middags dus effe een spekgladde modderpoel, maar ’s avonds is er gelukkig niks meer aan het handje.
Ondoorgrondelijke improvisaties
Terwijl steeds meer festivals strugglen, en niet of pas last-minute uitverkopen, gaat het bij Draaimolen in Tilburg steeds harder en harder. Ze verkochten dit jaar zelfs helemaal uit nog voordat ze een naam hadden bekendgemaakt: de zaterdag, de weekendtickets én de van oudsher wat stroever lopende vrijdag. Juist niet door in te zetten op allstar-line-ups vol dj’s die megaclubs kunnen uitverkopen (de headliners hielden ze zelfs tot het allerlaatste moment geheim), maar door in te zoomen op niches, op dj’s die je (vrijwel) nergens anders ziet en projecten die speciaal voor het festival zijn gemaakt. Voor de volledigheid: op vrijdagochtend staan er wel een boel kaarten op Ticketswap voor soms slechts 32 euro. Kennelijk vinden sommigen dit programma toch wat te ingewikkeld. Their loss!
Die missen dus een ondoorgrondelijke show als die van The Necks, een Australisch trio dat zelfs op Draaimolen een vreemde eend in de bijt is: drie zestigers die al hun hele carrière samen langgerekte improvisaties doen op contrabas, piano en drums. Om 13 uur vangen ze aan op de kleine Moon-stage met de eerste van twee sets van tachtig minuten. Dat gaat als volgt: een basnoot. Een pianotoets. Wat gerammel op de bekkens. Tingel tangel-belletjes, mysterieuze akkoorden. Voor wie geen concentratie heeft is dit los zand zonder helder ritme, zonder structuur. Maar voilà, na een halfuur begint de pianist zowaar iets te spelen dat lijkt op een riff: twee simpele akkoorden die hij alsmaar herhaalt, en tussendoor gooit-ie razendsnel neerdruppelende notenregens. Adembenemend. Ze vergroten het contrast tussen licht en donker alsmaar uit, totdat de pianist alleen nog maar zit te donderen in het basregister. Kom je onverhoopt na drie kwartier binnenlopen, dan snap je er waarschijnlijk geen snars van, je moet er ECHT geduld voor opbrengen om te volgen hoe deze improvisatie zich ontvouwt, en het is net wat lastiger om je erin te verliezen met de dreunende bassen van de stages verderop. Kortom: niet helemaal geslaagd experiment, maar als je ver genoeg vooraan gaat staan en je ogen sluit, is dit wel degelijk een vroeg hoogtepunt op een sowieso al uitstekende festivaldag. Ook de uurdurende commissioned liveset van Cola Ren en K-Lone vraagt om aandacht. Zij is een ambient-artieste uit Guangzhou, hij de Brit achter label Wisdom Teeth. Het tweede halfuur zitten ze meer op zijn housey vibes, het eerste (en mooiste) halfuur is wonderlijk, wel degelijk ritmisch maar niet per se dansbaar: zij pakt de trompet erbij en zingt als een buitenaardse sirene, hij verzorgt de knisperende hi-hats en eronderdoor huppelende kicks. Lovely!
Dj-royalty
Er zijn veel live-acts te vinden op Draaimolen, maar de hoofdmoot van het programma: dj’s, dj’s en nog meer dj’s. Er zijn hier dit weekend een hele hoop mensen die zich dj noemen, maar er is er maar één die dagelijks te horen krijgt dat-ie een van de drie originators van de techno is, en dat is Kevin Saunderson. Zijn sparringpartner van de dag: de Australische Surusinghe. Zij was jarenlang zijn manager voor ze begon te releasen op AD93, de labels van Mall Grab en George Daniel (The 1975), dus ze kennen elkaar door en door. Samen laten ze horen dat de Detroit techno niet erg veraf ligt van de disco, al is het een Zweedse banger van Axel Boman die de meeste schade aanricht. Rest de vraag: draait-ie hem? Zeker, als laatste, na New Order's 'Blue Monday', volgt 'Good Life'.
Even verderop, in de Forest Rave, draait nog een legende van het eerste uur, maar dan van Nederlandse bodem. Dimitri Kneppers was een van de eersten die in de house geloofde, en dat liet hij horen in de RoXY en Chemistry. Na een bewogen carrière heeft hij zijn eigen niche gevonden, nuchter en met overduidelijk liefde voor de muziek, maar vaak wel voor een ouder publiek dat hem al heel lang volgt, en is hij niet zo vaak op dit soort edgy spots te zien. Waarom eigenlijk niet? Dimitri bewijst nog altijd een heel goede house-dj te zijn die zich niet gedwongen voelt hitjes te draaien, maar kiest voor percussieve deep house die teast en zuigt. Zou dit nou een set zijn die Dimitri op zijn oude dag ineens weer bij allerlei boekers op de radar brengt?
Altijd prijs bij het rad van fortuin
De grootste muzikale cultuurshock vinden we in The Pit, dit jaar in handen van het Latijns-Amerikaanse label TraTraTrax. Vanaf het middaguur wordt hier clubmuziek uit Colombia, Brazilië en de bredere Latijns-Amerikaanse diaspora binnenstebuiten gekeerd. Colombian Drone Mafia (labeleigenaar Nicolás Sánchez) en Debit beginnen met zoemende noisey bassen, en bij Kelman Duran wordt duidelijk hoe rekbaar die muziek hier mag zijn. Hij draait dembow-ritmes met ambient synths die je daar totaal niet verwacht, zachte autotune-vocalen en Dominicaans geschreeuw, vertraagt de boel tot diepe reggaeton en trekt vervolgens ineens weer op richting jersey club. Hak, tak, rem erop, gáán: geen groove blijft langer dan een paar minuten hetzelfde.
En dan moet Weird Baile nog komen. Hahaha, wát is dit nou weer?! Een stel Brazilianen met glimmende zonnebrillen en telefoons in de aanslag, die hun naam eer aandoen door favela funk-edits te draaien die klinken alsof ze op een aardappel zijn opgenomen en vervolgens op z'n ALLERHARDST zijn afgemixt: kaal, zwaar overstuurd en met telkens nog dommere geluiden. Neem die track die klinkt alsof een pitbull zijn piepende hondenspeeltje mishandelt. Oké dan. Het is de meest overprikkelende muziek van de dag - en dat is op Draaimolen echt een prestatie! - maar kijk om je heen en overal brede grijnzen. Het hoeft hier allemaal niet bloedserieus te zijn. En verdomd: The Pit staat gewoon goed vol.
Oh ja, we hadden het nog niet eens gehad over het nieuwe ontwerp van The Pit! Een groot zeil dat ademt op de cadans van de wind, en ’s nachts een grid aan lampjes blijkt te herbergen. Het duurt effe voordat we daarvan kunnen genieten, maar bij Verraco’s liveproject Hyperverbena is het zo ver: het kleurt blauw en rood terwijl emo-melodieën botsen op vreemde percussiesalvo’s, machinaal gedreun, gepiep en geknars. Wauwie!
Maar het Pit-hoogtepunt zit al in de middag: tijdens het drie uur durende Wheel of Fortune van CCL, rRoxymore, Nono Gigsta en Marylou (vooral die eerste is een graag geziene gast op Draaimolen). Eerlijk gezegd hadden we niet verwacht dat die er zo het gas op zouden gooien. Het rad van fortuin landt op footwork, liquid drum ’n bass van Calibre (met Sun Ra-sample!), een flard Little Dragon’s ‘Ritual Union’ en zelfs een bonafide Goldie-hit. Ah, inmiddels is het rad op Massive Attack’s ’Teardrop’ geland én we eindigen met ‘Les Fleurs’, het type platen dat je ook in de finale van een allnighter zou verwachten.
Deep dubstep en nietsontziende techno
Wie wil kan via CCL ook een lijn door het programma trekken die deze zomer ‘deep dubstep’ wordt genoemd door media als Crack: niet de maximalistische EDM-versie van de jaren tien, maar diepere, psychedelische en vééééééél subtielere variant, minder masculien ook en veelal door vrouwen vertegenwoordigd. Het is een sound die razend populair blijkt op Draaimolen: al in de vroege uurtjes staat het vol bij de AURA-stage (voor de tweede maal door het Britse label TIMEDANCE gehost) bij Tilbugse dj Annebel en de coole Britse Carré, en ook nog bij de afsluitende b2b van RE:NI en Simo Cell. Vooral die laatste gooit voortdurend curveballs: tussen de kale dubstep duiken ineens detunede gospel, experimentele rap en 160-bpm-gekte op, om uiteindelijk om 1 uur ’s nachts met prachtige triphop te decompressen. Eerder al blijkt de hybride set van ojoo een ontdekking: ze bouwt tergend langzaam spanning op met ritmes onder de 100 bpm, om via vreemde triolen hoplakee naar 135 bpm te springen. Wiskunde op de dansvloer, en dan ook nog eindigen met stoffige oude reggae van Sistafrika.
Ook bekend in de dubstep-hoek is Darwin: zelfs technotempel Berghain maakt plaats voor haar bass-feesten, maar ditmaal mag ze haar techno-kant opzoeken met Mama Snake in de Tunnel……
….Ehm…. Effe een vraagje tussendoor: heeft iemand stiekem een paddodruppel in mijn Club Mate gedaan?
… Nee?
Oh, zelfs de natuur blijkt vandaag aan stage-design te doen! Het hele terrein kleurt roze bij de mooiste zonsondergang die je je als festival maar kunt wensen, overal vallen de monden open, gaan telefoons de lucht in. En dan is het opeens donker, en is het alsof we bij een totaal andere dj-set zijn beland. Stonden Darwin en Mama Snake net nog 140BPM diepe techno te vlammen, nu zitten ze drie versnellingen hoger voor een halfuur gewelddadige breakbeats en zinderende drum ’n bass. SICK!
Vraagtekens?
En dan de verrassingen die Draaimolen voor ons in petto heeft. De headliner van vandaag, BICEP, was zelfs tot het allerlaatste moment een vraagteken in het blokkenschema, en lekte ’s ochtends uit omdat slimme redditors zagen dat hun naam verstopt zat op de Draaimolen-merchandise. Het stroomt na subheadliner Shygirl (die een live wereldpremière geeft van haar aanstaande album, maar daar zit Tilburg totáál niet op te wachten, programmatisch een beetje een miskleun!) al direct weer vol, dus kennelijk verspreidt het nieuws zich snel. Het Ierse duo had wel wat meer spinazie kunnen gebruiken: zeker het eerste halfuur van hun set mist spierkracht en klinkt slap, hun finale zit dan weer vol grootse emo-breakbeats (en onuitgebrachte bangers!) waarop je hoopt bij zo’n naam.
Een veel leukere, en eerlijk gezegd ook wel enigszins voorspelbare verrassing, is Karenn: het live-technoduo van voormalig Pit-stagehosts Blawan en Pariah, dat de afgelopen twee jaar nauwelijks samen op het podium stond. Ze gaan na Mama Snake en Darwin in de Tunnel direct omlaag qua tempo, maar laten de boel exploderen qua intensiteit. Dat ligt zeker ook aan de totale klanken-rijkheid die ze uit hun synths trekken: ze slaan op hol, zoemen en zuigen, klinken soms bloedjemooi en dan weer ronduit kwaadaardig, met arpeggio’s waarvan je werkelijk niet begrijpt hoe ze uit die machines tevoorschijn worden getoverd. Karenn bouwt aan een groove, slaat hem doormidden met een totaal krankzinnige halftime-break (zoals we de afgelopen jaren ook wel van Blawan gewend waren) en dendert vervolgens doodleuk weer verder. Bij iedere nieuwe break grijpt een meisje naast me naar haar hoofd: ‘OH MY GOD!’ Precies dat dus. Negen Draaimolens achter de kiezen en nog altijd geen idee wat ons over vijf minuten te wachten staat. Chapeau!
(Tekst: Timo Pisart, foto's: Alicia Karsonopoero)
