Open Ground: welkom in de club met adembenemend goed geluid

De Nederlandse dj Steve Rachmad (56) moest er nogal om lachen, de eerste keer dat hij in Open Ground moest draaien, op de nacht van techno-gigant Ben Klock. Opeens werd hij overladen met berichtjes van onbekenden: ‘Ik ben jarig. Blablablablabla lang verhaal. Mag ik alsje-alsje-alsjeblieft op de gastenlijst?’ Zielige berichtjes, slijmerige berichtjes, alles. ‘Het leek Berghain wel, of Bassiani!’, grinnikt hij. De kleine club in het Duitse stadje Wuppertal (een stad die je waarschijnlijk niet op de kaart kan aanwijzen, en verder vooral beroemd is wegens het zweeftreintje en balletdanseres Pina Bausch) heeft dezelfde aantrekkingskracht als de hotste clubs van Europa, wil hij maar zeggen. Sterker nog: het ís een van de hotste clubs van Europa.

Dat heeft alles te maken met het geluid, dat exceptioneel goed zou zijn. ‘Is Open Ground the Best-Sounding New Club in the World?’, kopten zowel Resident Advisor als The Guardian al eens. The Economist liet het vraagteken achterwege. ‘Het geluid hier is met niks anders te vergelijken’, aldus techno-man Rene Wise. ‘Woorden doen geen recht aan deze club.’ ‘Een van mijn favoriete clubs in de wereld’, zegt Joy Orbison. ‘Stap op het vliegtuig, in de trein, boot, auto, whatever, maar ga hiernaartoe.’ Ben UFO: ‘Een ongelooflijke club.’ Batu: ‘Het beste club-systeem dat ik ooit heb gehoord.’ Surgeon: ‘Ik heb nog nooit zoiets gehoord. Mindblowing.’ Et cetera, et cetera, et cetera, et cetera. Van GiGi FM tot dBridge, van Tasha tot Quelza: het gastenboek puilt uit van de superlatieven.

Overweldigd door de lof

© Timo Pisart

‘We zijn een beetje overweldigd door alle lof van de afgelopen tijd’, vertelt eigenaar Markus Riedel (66) op een zaterdagavond eind september. ‘Laatst was er hier zelfs een clubeigenaar uit Japan. Die vloog naar Wuppertal voor één clubavond met Theo Parrish en Sadar Bahar. Alleen voor die ene avond. De volgende dag vloog hij weer terug naar Japan. Krankzinnig!’

Markus is een schat van een man die de club runt met zijn vrouw Christine en zo'n 80 man personeel. Markus heeft in de kleine drie jaar dat Open Ground nu geopend is vrijwel geen enkele nacht gemist, vertelt hij glunderend. Hij is een echte gastheer (‘dat is het belangrijkste onderdeel van mijn werk!’), hij is degene die de dj’s de weg wijst, hij zal vanavond vijf minuten voordat de club opent shotjes uitdelen aan het hele team, proosten op een goede nacht. ‘En elke keer dat ik hier naar beneden loop, denk ik weer: ongelooflijk hoe goed het hier klinkt.’

Met pretoogjes geeft hij een rondleiding: kijk, hier hebben ze 1.80 meter aan betonnen plafond weggehaald. Daar stuitten ze tijdens de verbouwing (die zeven jaar duurde!) op een verborgen waterreservoir, waar ze dus een tweede clubruimte van konden maken: de Annex, waar vanavond het dublab-collectief uit Keulen draait. En daar, helemaal aan de andere kant, is de grote clubruimte: Freifeld. Vannacht draait Steve Rachmad hier onder zijn dub techno-alias Parallel 9, met de jonge gelijkgestemde dj Richard Akingbehin, de Brusselse techno-dj Altinbas en als opwarmer de Utrechtse Luna Ludmila. Zij staat net te soundchecken. ‘Het is mijn eerste keer hier, en ja, dat vind ik een big deal voor me!’ Telkens weer begint ze te lachen: ‘Wauw, dit klinkt ongelooflijk. Ik wil élke track draaien, gewoon om te horen hoe het geluidssysteem erop reageert.’

Een waanzinnige WOII-bunker

© Timo Pisart

In 2016 werden Markus en zijn broer, tech-ondernemer Thomas Riedel, door de gemeente van Wuppertal benaderd, vertelt-ie: of ze een club wilden beginnen in deze waanzinnige WOII-bunker. ‘Als we deze kans aangrijpen, dan zal het ons hele leven veranderen,' concludeerde Markus. ‘Let’s try it!’ Meteen belde hij ook Mark Ernestus, de dub techno-legend van Basic Channel en Rhythm & Sound, met wie hij jarenlang werkte in de iconische Berlijnse platenzaak Hard Wax.

‘We vonden de clubscene van de jaren negentig een van de mooiste culturele ervaringen die er bestaan: de muziek was geweldig, mensen ontmoeten ook, en samen naar die muziek luisteren al helemaal. Het enige dat we misten: goed geluid. Ja, en ik miste plekken waar je buiten de dansvloer normaal met iemand kon praten zonder voortdurend een brei van geluid in je oren te hebben. Vaak stond het geluid simpelweg te hard. Het voelt veel beter als het níét te hard staat. Hier proberen we precies dat niveau te vinden: het moet luid zijn en fysiek goed voelen, maar niet té luid. Dat verschil is heel klein. We wilden genoeg mogelijkheden en budget hebben om in de clubruimtes én de ruimtes ertussen goed geluid te creëren.’

Dat geluid was dus een van de twee belangrijkste uitgangspunten voor Open Ground. Het andere: de programmering. ‘Mijn broer investeerde in de club. Christine, Mark en ik zeiden meteen tegen hem: we willen hier geen “gewone” technoclub bouwen zoals de mensen hier al kennen. We willen ook niet simpelweg grote namen en beroemde dj’s boeken. De muziek moet leidend zijn. Dit is een underground-club.’

Altijd al wisten ze dat de club te ambitieus zou zijn voor Wuppertal alleen. ‘Er zijn in de stad misschien duizend mensen geïnteresseerd in clubmuziek. Daarmee kun je niet ieder weekend een club vullen. Dus het moest een plek voor de hele regio worden. We dachten dat mensen uit Düsseldorf, Keulen, het Ruhrgebied en andere delen van Nordrhein-Westfalen wel zouden komen. Maar veel verder dan dat? Nee. In Amsterdam, Brussel, Londen en Berlijn hebben mensen genoeg interessante clubs en line-ups. Iedere dj komt daar vroeg of laat wel langs. Dus waarom zou je naar Wuppertal reizen? Zelf zou ik voor goed geluid reizen, en Mark ook. Maar we dachten niet: we bouwen een club met fantastisch geluid en dan komt de hele wereld vanzelf.’ Nou, wel dus.

Nerden over het geluid

Tijd om te nerden over dat geluid! Je kunt niet simpelweg een geluidssysteem in een bunker zetten en verwachten dat het een beetje klinkt. Duh. ‘Minimalistische architectuur is de vijand van goed geluid’, zo citeert Markus de man die de akoestische behandeling van de club heeft gedaan: Willsingh Wilson. ‘Beton en glas zijn als vergif voor de akoestiek. Zo’n 85 procent van alle wanden en plafonds is behandeld met absorberend materiaal. In de lobby tussen de zeven en twintig centimeter dik, in de clubruimtes loopt dat op tot wel veertig centimeter voor het echt diepe laag.’ Maar begrijp Markus niet verkeerd. ‘Nee, we wilden geen volledig dode ruimte. We wilden dat het zo natuurlijk mogelijk klinkt, en ongewenste reflecties zoveel mogelijk tegengaan.’ Zelfs het café boven Open Ground kreeg zo’n behandeling, een koffiebar waar ook ’s ochtends venijnige techno opstaat, maar dan wel op beschaafd niveau. Met een lachje: ‘Ik durf wel te zeggen dat dat het best klinkende café is van Wuppertal. Er zijn genoeg cafés en restaurants waar je elkaar nauwelijks kunt verstaan.’

En dan het geluidssysteem hier in de club, ontworpen door en met de toonaangevende fabrikant Funktion-One. Er staan hier een stel F132-basspeakers, enorme bakbeesten van dik 200 kilo per stuk, die een weergaloze, extreem diepe bas voortbrengen. Twee in Freifeld, eentje in Annex. ‘Ze zijn loodzwaar, we hebben vier mensen nodig om er eentje op te tillen’, zegt Markus. ‘En er zijn er niet veel van gemaakt. Voor zover ik weet worden ze op geen enkele andere binnenlocatie ter wereld gebruikt. Niet zo gek, want ze zijn bijna niet te gebruiken als je geen uitzonderlijk goede akoestische behandeling hebt. Ik begrijp dat ze maar op 10 tot 20 procent van de capaciteit draaien, meer hebben we simpelweg niet nodig.’

Desalniettemin is die in de Annex zo krachtig dat de kast zelf meetrilde, laat hij zien. ‘Daarom hebben we hier achter de sub een zware metalen constructie gebouwd. Zie je dat? Dat is zand dat met metaal is verzwaard. Zo proberen we ervoor te zorgen dat de energie zoveel mogelijk één kant op gaat: recht de clubruimte in. Bij amapiano, dubstep, drum-‘n-bass en UK bass komen ze echt tot leven. Bij techno soms wel en soms niet. Als je tracks van twintig of dertig jaar geleden draait, zit daar vaak helemaal niet zo’n extreem diepe bas in. Bij amapiano bijvoorbeeld wel. Die producties zijn vaak verrassend goed en het laag klinkt ontzettend helder.’

Platen die niet werken op een crappy systeem

© Timo Pisart

‘Goed geluid is zó belangrijk voor mij als dj’, zegt Steve Rachmad, de Amsterdamse dj die al 45 jaar in het vak zit en een enorme staat van dienst heeft. ‘Vooral in de dj-booth merk ik dat. Als ik ergens draai waar de monitors heel goed klinken, zit ik er meteen lekker in. Ik moet vóélen wat er gebeurt. Op een goed geluidssysteem krijg ik meteen zin om eigen producties uit te testen, om te horen hoe die overkomen.’

Het kan ook teveel zijn, vertelt hij lachend. ‘De eerste keer dat ik in de nieuwe grote zaal van Doornroosje draaide: de subwoofers in de booth stonden zo hard, alles trilde. Ik kon bijna niet stilstaan. Ik heb ook op Funktion-One-systemen gedraaid die slecht waren afgesteld. Dan klinkt het ook voor geen meter. Vorig jaar draaide ik ergens op Bevrijdingsdag waar een paar heel jonge gasten een Funktion-One hadden gehuurd, inclusief technicus. Dat klonk dan weer fantastisch. Het hangt echt af van degene die erachter zit.’

En sommige platen kun je überhaupt niet draaien op erbarmelijk geluid. ‘Vooral met vinyl moet je daar rekening mee houden. Je weet bijvoorbeeld dat een plaat wat zachter geperst is, of dat hij op een slecht systeem snel gaat rondzingen of piepen. En met slecht geluid werkt een zachte, ronde kick vaak niet. Die valt helemaal weg. Dan heb je iets nodig met een duidelijkere, gedefinieerde kickdrum, anders komt het gewoon niet over. Don’t shoot me, maar ik vind het geluid in Paradiso echt niet lekker. Voor mij klinkt het te veel als een rockzaal: te groezelig. Ik draaide er afgelopen weekend nog en ik kon gewoon niet genieten van het geluid. Je hoort het niet goed.’

Nou, ZEKER een genre als dubtechno past goed in dit plaatje, vertelt Rachmad. ‘Daar heb je echt een goede sub voor nodig.’ Sinds-ie vorig jaar op Amsterdam Dance Event onder dubtechno-alias Parallel 9 in TILLATEC draaide, wordt hij steeds meer voor zulke sets gevraagd. ‘Heerlijke muziek, vol details, er zit zoveel ruimte in de muziek en je kunt op ieder afzonderlijke element inzoomen. Mark Ernestus is een van de grondleggers van het genre, en heeft Open Ground mede opgezet. Dat ik nu hier draai? Dat is voor mij een cirkel die rond is. Als fanboy kijk ik er echt naar uit om op de dansvloer te gaan staan luisteren.’

Kristalheldere klanken

© Timo Pisart

Nou, ’s nachts in Open Ground valt inderdaad op hoe kristalhelder het geluid is: overal op de Freifeld-dansvloer is de spreiding van het geluid uitstekend, en zijn de puzzelstukjes in de bedwelmende dubtechno perfect te onderscheiden. Het laag is superdik zonder modderig te worden, zelfs het stereo-beeld van de spacey echo-effecten in het hoog blijft helemaal overeind. Inderdaad: nog nooit zoiets gehoord.

Het stelt Richard Akingbehin en Steve Rachmad in staat om zelfs om 3 uur ’s nachts nog introverte club-platen te draaien, en daar toch de bomvolle dansvloer mee in beweging te houden. Ook de ambient waarmee Luna Ludmila opent klinkt al bloedmooi, ruimtelijk, diep. En wanneer ze richting de slot van haar set Makam's 'Glacial Valley' draait (‘Ik vond deze vinyl toevallig op het laatste moment nog in mijn platenkast, een hele stoere plaat!’), staat de dansvloer in vuur en vlam. Ludmila wordt dus pas bij het sluiten van de club, om zes uur ’s ochtends, naar buiten geveegd. ‘Ik kreeg geen genoeg van dat geluid!’