Muziek verenigt Roadburners tegen giftige buitenwereld
Heavy festival in Tilburg beleeft zijn beste editie in jaren
Tilburgs festival Roadburn beleefde afgelopen week zijn beste editie in jaren, met optredens die van zweverige psychfolk en dark hiphop tot verwoestende doom metal voeren en die stuk voor stuk een verpletterende zeggingskracht hebben. De gemene deler: de Roadburn-bubbel is anno 2026 een safe haven vol inclusiviteit.
Het is zondagochtend. Tegenover de 013 is een zaaltje volgelopen met mensen die – met drie dagen Roadburn in de benen – komen voor een Q&A met Walter Hoeijmakers. De artistiek directeur is er niet om het Roadburn-evangelie te verkondigen, maar wil vooral met zijn community communiceren. Het gaat over insider-roddels (Roadburn-karaoke), productionele uitdagingen, lastige en gedroomde boekingen. En hoe je de Gentse post-metalband Oathbreaker na acht jaar stilte weer bij elkaar krijgt (‘dat vroegen ze zelf’). Veel vragen sturen Hoeijmakers naar wat het festival voor hem betekent, hoe de situatie in ‘de boze, giftige buitenwereld’ hem raakt en vooral: hoe positieve reacties van bezoekers en optredens hem raken, extra raken vanwege zijn visuele beperking.
Bijzondere vermelding krijgt commissieopdracht ‘I hope this hurts’ van Kim Hoorweg, die met diens Rotterdamse post-hardcoreband Teardrinker de vrijdag mega-intens opent voor 2000 bezoekers. Een aanklacht tegen traditionele patronen van onderdrukking van heksenverbrandingen tot femicide tot persoonlijke pijn, vertolkt vanuit het eigen lichaam en ingeleid door aangrijpende teksten en confronterende quotes over Gisèle Pelicot, ‘Grab ‘em by…’ en ‘You will never control your bodies.’ Met Hoorweg in een witte jurk achter een cello, die het publiek meeneemt in hun strijd: ‘See this? This is my body, and my body is my home. Do not confuse this with a house. I am... my body!’ En misschien wel de krachtigste boodschap: ‘No one is free, until we are all free’, naar de Afro-Amerikaanse activist Fannie Lou Hamer.
Zoals Hoorwegs stem breekt als die het publiek bedankt voor de aandacht (‘I think it's a moment in time where you need to speak up. Especially for trans, for people of colour, for indigenous people…’), zo zijn sommige bezoekers tot tranen geroerd, inclusief Hoeijmakers. ‘Daarna heb ik vier uur lang geen andere show kunnen zien.’ Hij is overweldigd door alle positieve reacties op dit gewaagde project. ‘Natuurlijk kan ik het allemaal niet zien, maar ik voel de positiviteit.’
Kim Hoorweg: een heksensabbat op Roadburn
Uitgesproken muzikant krijgt carte blanche op het heavy festival
Ook punkband Traidora, een kwartet queermuzikanten uit de UK geleid door de Venezolaanse transvrouw Eva, vraagt in een volgepakte Hall Of Fame aandacht voor alle transmensen (en nodigt mindervaliden uit). Dat doen ze met felle hardcore punk in nummers als ‘Una Mujer Trans Sin Pais’(Een transvrouw zonder land)en‘Un Cuerpo Trans Lleno De Odio’(Een translichaam vol haat).Eva benadrukt hoe belangrijk het is om je uit te spreken, een boodschap die veel weerklank vindt deze editie.
Op de vraag wat bezoekers van Roadburn kunnen doen, antwoordt Hoeijmakers: ‘We moeten onze stem laten horen, ons verzetten tegen wat er nu gaande is. We moeten onze platforms gebruiken om onze mening te uiten en ervoor zorgen dat wij – als hele gemeenschap – gehoord worden.’
In de buidel tasten
Soms kan het festival zelf wat doen, zoals bij het Libanese SANAM. Om het zestal vanuit Beiroet naar Nederland te krijgen, hebben Roadburn en het Haagse Rewire flink in de buidel moeten tasten. Dat is het zeker waard. Juist nu wil je Libanese muziek tonen. En SANAM verrast enorm. Denk aan een bezwerende, soms dansbare en dan weer fragmentarische mix van kraut, psych, elektronica, freejazz met Arabische zang. Hoogtepunt isYa Nass, een cover van de Egyptische zanger Sayed Darwish. Je zou op Roadburn haast vergeten dat bands ook gewoon steengoede muziek kunnen maken, zonder zich uit te spreken.
Maruja doet dat wel. ‘They tell us about the immigrants, while we know it's about the billionaires, and we want them to pay taxes!’ Beetje Kneecap-vibes bij deze vier lads uit Manchester, die gekke dingen doen met world, jazz, hardcore, duistere raps, sax en elektronica. Ze gaan er live 200 procent voor, duiken geregeld in het publiek en die saxofonist initieert doodleuk een wall of death.
Ook dälek heeft een uitgesproken show, in visuals en woord: ‘The only answer is to reap out the cancer.’ Het Amerikaanse experimentele dark hiphopduo bracht in 2017 als eerste hiphop naar Roadburn en is na negen jaar terug met plaatBrilliance of a Falling Moon. En met vergelijkbaar recept: dreigende, spooky beats waarop Will Brooks soepeltjes de harde raps gooit. Ditmaal aangevuld met noisy gitarist. Zonde van de statische podiumpresentatie.
Spijkerharde shows
Natuurlijk draait Roadburn ook om harde, heavy muziek. Het festival lijkt dit jaar de juiste mix te pakken te hebben tussen vernieuwing, experiment en heavy bands. Dat betaalt zich naast de kaartverkoop uit in meer dan memorabele (dubbele) en vaak spijkerharde shows van klasbakken Inter Arma, Primitive Man, Cult of Luna en Boris. De Japanse band debuteerde 18 jaar terug op Roadburn en keert terug met twee albumsets die – net als hun albums – totaal anders zijn. Zaterdag spelen ze Pink, een plaat vol fuzzy psychrock, maar ook melodieus.
Zondag is het de beurt aan het ook legendarische, 25 jaar oude,Flood, en laat Boris zich van een meer doomende, dronende en shoegazekant zien. Eigenzinnig als de groep is, openen ze bovendien met grote, noisende lappen van hun Feedbacker plaat. De hele set is waanzinnig emotioneel, gedreven en overweldigend. Zelden de 013 op zondagavond nog zo vol gezien.
Rust en rouw
Roadburn kan ook heel relaxed zijn. Net trakteerde Portrayal of Guilt in de hectische Spoorzone op een nietsontziende mix van black, hardcore, screams en grunts en nu land je in de rij voor Paradox. Het fraaie jazzpodium huisvest slechts 175 bezoekers, niet in verhouding tot de grote belangstelling, zeker voor de gereputeerde Italiaanse jazz-noiseband ZU. De zachtmoedige eigenaar van Paradox is zo lief om de ellenlange rij mensen te vertellen dat de zaal echt vol zit. ZU is weergaloos, hectisch en een tikje neurotisch. Sax, bas en elektronica duelleren en ze gaan in anderhalf uur van hypernerveuze freak jazz naar noise, naar heavy soundscapes met doomy vibes. Eigenlijk is het instrumentale trio te groot voor Paradox, maar tegelijk zijn ze in de knusse, jazzy setting met rode gordijnen en stoelen zeer op hun plaats.
Rust, beklemming en rouw krijgen we bij RÓIS in de uitpuilende kleine 013-zaal. Gehuld in zwarte maskers en doeken introduceert het Ierse duo op drums, toetsen en hemelse, ijle zang ons in de droefgeestige kunst van ‘keening’: een voorchristelijke, Ierse traditie waarbij rouwende vrouwen naast de open doodskist een klaagzang aanheffen. Haar galmende, rondcirkelende stem en de minimale instrumentatie geven de droney folk een betoverend, duister effect. Groot is het contrast met de klassiek getinte, grootse en warm-melancholische, meeslepende set waarop These New Puritans trakteert op de Mainstage. En nog groter met de duistere en genadeloze set waarmee de Britse producer Blawan donderdag de zaal in de fik zet. Maar het past de Roadburner allemaal.
Risicovol programma
In een tijd waarin festivals en podia de kosten zien toenemen, komt niet zelden de risicovolle (en talentvolle) programmering onder druk te staan. Voor Roadburn is het nicheprogramma echter onmisbaar, is schatgraven een handelsmerk. Zo is op basis van enkele singles Fauna geboekt, een groep van negen, hecht musicerende Zweden die totaal bezwerende wereldse psychfolk serveren. Met hoofdrollen voor vier percussionisten, twee blazers en Arabische zang wordt het alsmaar hypnotiserender. Hun muziek is bedoeld als meditatief ritueel, waarbij de luisteraars zich omgeven voelen door ritmische tapijten en we dansen tussen de ruisende bomen in een eindeloos Scandinavisch woud. Serieuze Goat-vibes, maar Fauna doet het zonder maskers.
Psychedelischer dan Acid Mothers Temple wordt het niet gauw. Het Japanse zevental bestaat al 31 jaar en heeft ruim honderd studioalbums en vijftig liveplaten uitgebracht. Wonderlijk genoeg stonden ze nooit eerder op Roadburn en dus zijn ze nu als Artist in Residence driemaal geboekt. Via een past, present en future set – en bijdrages van leden van Bo Ningen – stijgen we chronologisch op. Ze draaien hun hand niet om voor een Black Sabbath-cover (The Wizard), maar zijn bovenal hard aan het spacen. De past set gaat diep psychedelisch, als een warme, bezwerende deken, vergezeld van een waanzinnige lichtshow op het gewelfde dak van de koepelhal. Geleid door ‘speed guru’ en gitarist Kabawata, maar in de present set valt op hoezeer de centrale vocalisten ‘noodle god’ Higashi en ‘midnight whistler’ Jyonson’ op synths, keys, elektronica en bouzouki elkaar en het bandgeluid opstuwen. Far out.
De Roadburnbubbel als toevluchtsoord
Dat Roadburn een safe haven is, een toevluchtsoord en cocon voor vrije geesten en bedreigde groepen, is bepaald geen hot take. En hoe de buitenwereld steeds meer een boze, giftige en ronduit gevaarlijke cocktail is, evenmin. Op het Tilburgse festival blijven die twee uitersten even gescheiden en landen artiest en publiek in een welkom, warm bad. Zelden was de gekoesterde geuzennaam Planet Roadburn zo raak en broodnodig. Zelden was de bubbel zo veelzijdig en hartverwarmend. Hoeijmakers: ‘Achter de schermen is het soms echt wanhopig geweest. Touren is moeilijk en duur, de buitenwereld is gek, maar iedereen is hier. Muziek heelt ons allemaal. Dat is iets wat ik zeker meeneem van de Roadburn van dit jaar.’
