DTRH26: Florence + The Machine herschrijft haar eigen mythologie

De aanleiding voorEverybody Scream was een heftige. Tijdens de Dance Fever-periode kreeg Welch te maken met een buitenbaarmoederlijke zwangerschap die uitmondde in een levensbedreigende medische situatie. Ineens kwamen leven en dood, hoop en verlies, geboorte en afscheid op een pijnlijke manier bij elkaar. Dit verwerkte ze in een album vol heksen, genezers, rituelen en mythologische beelden. Niet omdat ze de werkelijkheid wilde ontvluchten, maar juist omdat die werkelijkheid te groot was geworden om letterlijk te vertellen.

Die mythologie hangt vanaf de eerste seconden over de show. Wanneer Florence opent met titeltrack 'Everybody Scream' klinkt dat tegelijkertijd als een schreeuw om hulp, een schreeuw van pijn, een schreeuw van woede en een schreeuw uit kracht. Het is een song waarin optreden tegelijkertijd een roeping, een verslaving en een vorm van zelfverlies wordt. Daarmee zet ze onmiddellijk de centrale vraag van de avond neer: wat gebeurt er wanneer iets waar je van houdt ook de bron van je pijn wordt?

© Sabrine Baakman

Kwetsbaarheid en extase

Opvallend genoeg wordt het toch nergens zwaar. Verlies, lichamelijke kwetsbaarheid, woede en verdriet lopen voortdurend door elkaar met verbondenheid en extase. Daardoor voelt de set nooit als een verwerking van trauma alleen. Het is vooral een viering van wat er mogelijk blijft nadat het ergste gebeurd is, maar dan onderzocht vanuit een wereld waarin Florence de heks is die haar publiek in de ban houdt.

Die wereld wordt mede gedragen door de vier danseressen die Florence gedurende de voorstelling flankeren. Het woord choreografie voelt eigenlijk te beperkt voor wat zij doen: ze bewegen niet als dansers, maar als verschijningen. Hun lichamen ogen tegelijkertijd verwilderd en volledig gecontroleerd, ergens balancerend tussen overgave en beheersing, precies het spanningsveld waar Everybody Scream over gaat. Armen schieten vanuit onmogelijke hoeken de lucht in, ruggen buigen achterover, haren hangen voor gezichten terwijl ze over het podium kruipen of zich schokkerig voortbewegen. Soms lijken ze heksen, soms geesten, soms slachtoffers van een betovering. Alsof Florence de demonen uit haar songs niet alleen oproept, maar ook een fysieke vorm geeft.

© Hans van Wijk

Bevrijding

De thematiek blijft niet beperkt tot het nieuwe materiaal. Sterker nog: op papier speelt ze er slechts vier songs van, maar toch voelen die door hun plaatsing en betekenis als de sleutel tot de rest van haar oeuvre. Ineens blijkt hoeveel Florence-songs altijd al draaiden om transformatie. De spirituele bevrijding van 'Shake It Out' en 'Spectrum (Say My Name)' krijgen een andere lading in een optreden dat rechtstreeks voortkomt uit verlies en herstel. En 'King' onderzoekt wat er gebeurt wanneer een vrouw weigert haar leven te organiseren rondom verwachtingen van anderen. Niet alleen moederschap speelt daarin een rol, maar ook de spanning tussen ambitie, kunstenaarschap, autonomie en zorgzaamheid. Wat ooit losse periodes binnen haar carrière leken, blijken hier hoofdstukken uit hetzelfde boek.

De bezwering komt tot een hoogtepunt tijdens 'Heaven Is Here'. Florence lijkt vanaf de zijkant van het podium met uitgestrekte arm iedere beweging van de danseressen in haar macht te hebben, om vervolgens naar het midden van het podium te lopen en hetzelfde gebaar richting het publiek te maken. Het heeft iets onheilspellends, maar de greep die ze op het publiek heeft is inmiddels sterk genoeg dat we ons maar wat graag laten meevoeren met wat de zangeres ook maar met ons wil doen.

Kort daarna wordt wat voelt als de sprookjeswereld afgesloten metOne Of The Greats,waarbij ze eindigt in het publiek. Florence kijkt daarin terug op een carrière waarin haar emotionaliteit, haar expressiviteit en zelfs haar ambitie regelmatig kleiner werden gemaakt omdat ze als typisch vrouwelijk werden gezien. Het nummer weigert te kiezen tussen gevoeligheid en macht. Juist de eigenschappen die ooit aanleiding waren voor onderschatting worden hier gepresenteerd als bron van kracht. Niet omdat ze zichzelf nog iets hoeft te bewijzen, maar omdat ze allang gestopt is met toestemming vragen.

Dat alles gebeurt binnen een productie die opvallend weinig behoefte heeft aan spektakel. Nergens probeert de show haar betekenis uit te leggen; alles blijft in dienst staan van de muziek. Daardoor krijgen de details juist meer gewicht, terwijl een instrument dat je zelden centraal ziet staan op een festivalpodium steeds opnieuw de aandacht trekt: de harp. Die harp blijkt misschien wel het betoverende wapen van de avond. Tussen alle percussie en elektrische spanning door klinkt hij als een toegangspoort naar de wereld die Florence heeft opgebouwd. Alsof iedere aanslag op de snaren het publiek nog een stukje verder haar verhaal intrekt.

Een moment van wankeling

Toch kent de show één moment waarop de betovering even wankelt. Terwijl de rest van de set voortdurend beweegt tussen ritueel, wedergeboorte en transformatie, trekt 'Buckle' de voorstelling terug naar de meer alledaagse werkelijkheid van het wachten op een appje en geghost worden. Dat ze het aankondigt als een nummer dat ze helaas moet spelen omdat het de publieksfavoriet van het nieuwe album is geworden, helpt daar ook niet bij.

Gelukkig herpakt ze zich snel en klinkt 'Dog Days Are Over' hier niet als de traditionele festivaluitsmijter die het gemakkelijk had kunnen zijn. Na alles wat eraan voorafging voelt het nummer als een viering van overleven. Niet omdat alle pijn verdwenen is, maar omdat die pijn niet langer alles bepaalt. Dat daarna nog 'Free' volgt, maakt de gedachte achter Everybody Scream helemaal af. Vrijheid betekent hier niet dat angst, verdriet of trauma zijn opgelost. Vrijheid betekent dat die dingen niet langer het volledige verhaal vertellen.

Wanneer 'Free' uiteindelijk wegsterft boven De Groene Heuvels, voelt het niet alsof Florence + The Machine een festival heeft afgesloten. Eerder alsof Florence Welch een spreuk heeft uitgesproken die nog uren boven het terrein blijft hangen. Kate Bush trad ooit op in het Spookslot van de Efteling, maar de wereld die Florence vanavond oproept ligt niet tussen spoken en ruïnes, maar tussen water, maanlicht en beweging. Anderhalf uur lang veranderde de Groene Heuvels in een versie van De Indische Waterlelies, met Florence als de heks die haar publiek betovert om de rest van de nacht te blijven dansen op het meer, snakkend naar de echo van de laatste harpnoten.