Track by track: technolegende Juan Atkins is overleden

Vaak is de oorsprong van een genre diffuus, maar bij de techno wijst men vrij massaal naar The Belleville Three, drie schooljongens die in het post-industriële Detroit machines aan elkaar knopen en de muziek van Kraftwerk vermengen met zwarte industriële funk. Derrick May is de innovator, Kevin Saunderson The Elevator, maar dankzij deze track (die hij maakte met Rick Davis) is de nét iets oudere Juan Atkins The Originator.

Moeten we ‘Alleys’ al techno noemen? Nee, dat verhaal begint even later bij ‘Clear’, de belangrijkste track van Cybotron, een AAA-klassieker die je nu nog steeds op de dansvloer hoort. Het is een messcherpe, volledig elektronische track. Overduidelijk geïnspireerd door Kraftwerk’s ‘Numbers’, maar dan iets funkier. Het is een track die helemaal klopt en die de tand des tijds het best doorstaan heeft van alle Cybotron-producties, van de 808-drumpatronen tot de Bernie Worrell-achtige space synths en de vervormde stem.

‘We noemden onze muziek in die tijd al techno’, zei Atkins in 2019 tegen 3voor12. ‘Eigenlijk al vanaf ‘Alleys Of Your Mind’ en ‘Cosmic Cars’, de eerste nummers die we uitbrachten. De naam belandde voor het eerst in een titel met ‘Techno City’ in 1984, maar gek genoeg voelde dat voor mij juist niet als techno. Dat voelde als rock, en Rick Davis gaf het die naam om relevant te voelen.’

Een cruciale volgende stap in het ontstaan van volgroeide Detroit techno vormt het nieuwe alias Model 500. Het baanbrekende ‘No UFO's’ vertolkt het dystopische gevoel van de techno: er is geen buitenaardse redding onderweg om ons te verlossen uit deze puinhoop. Volgens Atkins kon techno in geen andere stad ontstaan dan Detroit, een stad waar vele duizenden afro-Amerikanen decennia eerder naartoe trokken in de hoop werk te vinden in de autofabrieken, maar die in de jaren tachtig zuchtte onder macabere leegstand.

Donker, cinematisch, met gesproken tekst, en ook hier weer dat gevoel van een verlaten stad. Dit is Atkins op z'n meest sfeervol. Het mag niet onvermeld blijven dat de introductie van Model 500 samenvalt met de lancering van Juan Atkins’ niet te onderschatten eigen label Metroplex. Het is eerst thuis van Atkins zelf, later ook van onder meer Robert Hood en Duitse connecties als Mark Ernestus en Thomas Fehlmann.

Nog een Model 500-track, maar dan wel een paar jaar later. Wat een ontwikkeling in die paar jaar tijd. Atkins producties zijn zoveel strakker en eleganter geworden, zeker deze Smooth Mix, die overigens een paar jaar later ook uitkwam op het Belgische R&S Records. Oftewel: de Europese brug wordt geslagen. Het label brengt ook muziek van Carl Craig en Derrick May uit, en in 1995 en 1999 de Model 500 albums Deep Space en Mind and Body.

Maar techno begon niet bij mij, lijkt Atkins te zeggen met deze track die hij maakte met zijn Berlijnse vrienden Moritz von Oswald (later bekend van Basic Channel) en Thomas Fehlmann. Jazz, dat is de teacher, verwijst het trio naar de diepe wortels van het genre. Galaxy 2 Galaxy doopte Detroit techno rond die tijd tot ‘high tech jazz’.

Spectaculair strak, deze plaat uit 1994 onder weer een ander alias. Puur dansvloervuur. Detroit techno is intussen tot wasdom gekomen en om de drie pioniers heen verschijnt een hele nieuwe generatie die de muziek en ook Atkins voortstuwt, van Jeff Mills tot Kenny Larkin tot Richie Hawtin. Zij zullen allemaal veel grotere sterren worden dan Atkins zelf, maar in de technowereld wordt zijn bijdrage niet vergeten. Zoals Moodymann in een video zegt: ‘Vaak hebben mensen het over de grote drie, maar Juan is de grote één.’

Techno was geen albummuziek, het was voor de clubs. Toch verscheen een decennium na de eerste Model 500 releases wel degelijk debuutalbum Deep Space, met daarop deze beauty (oorspronkelijk overigens een single uit 1994). Diep en ruimtelijk zijn inderdaad woorden die horen bij deze track, die geen enkele haast heeft en wel lijkt te zweven. Haast de volmaakte tegenpool van de gritty, gruizige vroege platen. Alsof hij in de muziek een uitweg zoekt in plaats van een verklanking van de realiteit.

De ultieme bezegeling van de Duits-Amerikaanse vriendschap volgt diep in de nieuwe eeuw met het project Borderland. Samen met Von Oswald maakt Atkins onpeilbaar diepe dub-elektronica, waarin de dansvloer verder weg is dan ooit. Atkins drijft ook verder weg van het centrum van de technowereld, onder meer doordat het een tijdlang niet goed met hem gaat. Op Awakenings Festival in 2010 staat ze een keer met zijn drieën geboekt: The Belleville Three. Atkins is die dag zo afwezig dat Derrick May na afloop in een interview met 3voor12 geïrriteerd laat optekenen: ‘Dit was eens maar nooit meer.’ Diezelfde Derrick May heeft nu niets dan zalvende woorden voor zijn technobroeder. De laatste jaren revancheerde Atkins zich met liveoptredens onder zijn Cybotron en Model 500 aliassen op Dekmantel.