Faisal: de derde schorpioen van IJsland

Op het gezicht van Faisal Chatar prijkt de gelukzaligste der glimlachen. Zijn eigen woorden: ‘Bro, het is echt crazy. Ik ga niet liegen: ik ben on top of the world.’ Hij zit in de auto, vanuit Antwerpen naar Nistelrode. Daar wachten Sef en Abel op hem voor een IJSLAND-repetitie (dit weekend staan ze met z’n drietjes op de mainstage van Down The Rabbit Hole, later deze zomer nog op Pukkelpop en Lowlands). Heeft-ie zin in, heus, maar het is niet de reden dat hij zich zo goed voelt.

De reden is het ‘bolleke’ dat hij afgelopen vrijdag op deze wereld heeft mogen verwelkomen: zijn dochtertje Ora, op het moment van spreken dus vier dagen oud. Met een rozige lach: ‘Vannacht was de eerste moeilijke nacht. Twee uur slapen, een half uur slapen, het maakt niet uit. Ik wilde de hele tijd opstaan om naar haar te kunnen kijken.’

Maar goed, Faisal kan niet louter in de bubbel blijven hangen, hij zit ook middenin de grote festivalwervelwind, een stuk of 20 gigs heeft-ie staan deze zomer: solo-dj-sets (dit weekend op Down The Rabbit Hole en Wilde Weide), shows met IJSLAND en ook met Glintsal, zijn samenwerking met de Vlaamse rapper Glints. ‘Tijdens de zwangerschap kwamen al die boekingen binnen, toen hebben mijn vriendin en ik afgesproken dat we blijven werken aan de toekomst, we blijven gewoon gáán. Ik heb er nu wel een beetje spijt van. Nou ja, spijt is een heel groot woord, ik wil dit supergraag doen, maar ik wil eigenlijk nóg liever dáár blijven, snap je?’

De liveshow van IJSLAND ademt

© Sebastiaan Steveniers

In België is Faisal al een dik decennium een begrip, in Nederland leerden we hem vooral kennen als de muzikale architect van IJSLAND. De man die de ideeënrijkheid van Sef en Abel matcht met al even rusteloze producties, vol samples van Aptijt, Che Guevara, Wilders, complotmemes, DJ Chuckie en een verfmengapparaat. Voor de shows heeft hij alles geremixt en op het podium bouwt-ie dat alles nog veel verder uit, vertelt hij. ‘Voor IJSLAND wilde ik veel verder gaan dan een hybride dj-set. Ik wilde een liveshow bouwen die echt ademt. Ik kan effecten toevoegen, instrumenten muten, synths live inspelen, vocal chops triggeren en met drums meespelen. Het mooiste is dat er stukken in de show zitten die ik iedere keer verander zonder dat Sef of Abel dat weten. Dan krijgen zij ook echt het gevoel: oh shit, waar gaan we nu naartoe? We wilden de energie van een Britse rave uit de jaren negentig nabootsen. Alsof de MC op de dj-booth springt en moet reageren op wat de dj doet.’

Lachend: ‘Ik bleef steeds nieuwe ideeën toevoegen aan de set. Nog een synth, nog een controller, nog een apparaat. Tot ik ineens dacht: wacht eens even… ik weet eigenlijk helemaal niet hoe dit moet. Ik struikel graag omhoog. Ik neem nét iets te veel hooi op mijn vork. Als een bal energie die ik maar nog net onder controle heb.’

Verliefd op electroclash en French touch

Dat omhoog struikelen, dat is al jaren zijn levensmotto. Als tiener deed hij obsessief mee met remixwedstrijden, zo ook eentje van de Britse electroclash-pionier Erol Alkan. Hij won niet, maar zijn plaat werd wél gedraaid door grote helden als Boys Noize, Erol Alkan en Mr. Oizo. ‘Zoals elke tiener luisterde ik tegelijk naar hiphop, gitaarmuziek en house. Toen kwam die eerste wave van French touch electro: Daft Punk, Justice, ons Belgische Soulwax. Ken je die eerste 2manydj’s-mixtape van Soulwax? Ze gooiden Destiny’s Child-a capella’s over Nirvana-instrumentals. Ineens werd alles samengegooid. Het was elektronische muziek, maar tegelijk ook als rock en punk. Dat vond ik mindblowing. Toen Mr. Oizo de remix van mij draaide op een Soulwax-feest waar ik zelf als fan stond, dacht ik: dit is mijn toekomst.’

Die generatie aan dj’s had eigenlijk dezelfde benadering als hijzelf nu nog heeft: fuck genres, het gaat om energie. ‘Als je lang genoeg draait, ontwikkel je een soort dj-brein. Footwork en gospel kunnen op hetzelfde bpm precies dezelfde energie oproepen. Dan kun je die ook met elkaar mixen. Sommige dj’s draaien eerst een kwartiertje house, dan een kwartiertje hiphop. Dat hoeft helemaal niet, het is eigenlijk een beetje disrespectful om muziek zo in genres in te delen. Je hóéft het niet zo te benaderen, Genres zijn uiteindelijk maar hokjes die ooit bedacht zijn om muziek te verkopen.’

Afgewezen bij Plopsaland

Nadat die remix hoge ogen gooide, schreef Faisal zich in bij de Pop- en Rockschool in Hasselt, een hogeschool die ook opleidingen tot producer, engineer en manager bood. ‘Ik dacht: it’s gonna be a breeze, het zal makkelijk zijn om hier door die inschrijvingsproef te geraken. Ik had alvast met twee vrienden een appartement gehuurd in de buurt van die school.’ Maar…. Hij werd afgewezen! ‘Dus moest ik een job gaan vinden. Ik had gesolliciteerd bij een juicebar bij mij in de straat, maar werd afgewezen. Ik had een brief geschreven naar Plopsaland voor een job als attractiebediende. Dat is letterlijk op start duwen als de kinderen erin zitten, en op stop duwen als de kinderen het toestel verlaten. Ik kreeg een brief in Comic Sans terug: “Je bent niet geschikt bevonden voor de functie.” Oh my god, kan ik zelfs dit niet?! Alles stortte in elkaar.’

Maar niet veel later kwam een vacature voorbij voor een ‘creatieve audioguy' bij de VRT, de Vlaamse publieke omroep. ‘Ik heb me een beetje door dat gesprek heen gebluft. “Ja, ik heb wel ervaring.” Nou ja, ik had kleine dingetjes gedaan bij ons in het buurthuis. Radio-ervaring? I don’t know man, ik luister ernaar, dat dient ook als ervaring, toch?’ Zo werd hij bijna per ongeluk de jongen die het geluid van radiozenders als Studio Brussel bepaalde, hij maakte de spotjes, de pingels, de jingles. ‘Een hele interessante leerschool, je werkt vaak heel horizontaal: niet teveel lagen op elkaar, maar een sequentie om dynamiek te creëren. In de productie van IJSLAND komt dat eigenlijk heel goed samen, sommige dingen zijn heel sequentieel, andere dingen juist extreem gelayerd.'

Het anarchistische liefhebbersprogramma Abattoir Anvers

© Sebastiaan Steveniers

Ook binnen de VRT struikelde Faisal omhoog: hij kreeg een eigen radioprogramma op Studio Brussel, en hij maakt nu al twaalf seizoenen Abattoir Anvers met de Antwerpse rapper Jan Maarschalk Lemmens alias Glints. Een vrij anarchistisch programma waar ze continu door elkaar praten, soms twee jingles tegelijkertijd afvuren, hun punt bijzetten met gunshots. ‘Het is begonnen tijdens covid, we woonden toen samen in een gigantisch oud halal slachthuis, heel cracky allemaal. Studio Brussel zei: als jullie vanuit huis een programma kunnen maken, brengen wij de apparatuur wel. Het had die hele pirate radio-vibe, heel losjes. We zijn van een pure hiphop-show naar een soort interview-muziek-programma gegaan, we gaan van jazz naar Japanse muziek naar hiphop naar whatever. De rode draad is eigenlijk gewoon dat het gemaakt wordt door muziekliefhebbers voor mensen die van muziek houden.’

‘En er zit een vorm van Belgisch absurdisme in. Ik kan een perfecte, cleane radioshow maken, maar dat vind ik niet interessant.’ Lachend: ‘Als ik vind dat een bepaald punt een gunshot nodig heeft, dan krijgt dat punt een gunshot. We hebben ooit bijna vijftig minuten lang een nummer aangekondigd…. Om het uiteindelijk helemaal niet te draaien. Compleet absurde ideeën waar je van moet houden. Mijn grootste angst is dat mensen onverschillig zijn. Dat het opgaat in alle andere content die er bestaat.’

Dat dát kan bestaan is heel bijzonder in een radiolandschap waar het uitgangspunt vaak is: maak iets waar niemand zich aan stoort. Je moet geen wegzapmoment creëren. ‘Ik weet hoeveel vrijheid er binnen Studio Brussel bestaat, maar zelfs hier is het best bijzonder dat zo’n programma überhaupt kan bestaan. Radio is de afgelopen jaren heel glad geworden, alle persoonlijkheid is eruit gestript. Maar wie heeft deze muziek gekozen? Wat is dit? Gééf me een persoonlijkheid. Wij kregen heel veel reacties. Dit TRIGGERT iets bij mensen. Ze fokken er heel hard mee, of juist totaal niet.’

Het kruispunt met de duivel

Daar nodigden Glints en hij ook Sef uit in het eerste seizoen. ‘Nou ja, uitnodigen: we draaiden zijn track ‘Witte Sokken’. Een week later nog eens, toen kondigden we hem aan als “vriend van de show”. Toen grapten we: “We blijven Sef net zo lang draaien tot hij langskomt.” Dat is uiteindelijk bij hem beland, hij was getriggerd en kwam langs. Als je er toch bent, kunnen we de dag erna misschien een studiosessie inplannen? In die eerste sessie heb ik meteen vier of vijf ideeën gemaakt die op zijn plaat Vlag zijn beland. Het klikte meteen. Hij was de eerste die mij als producer serieus nam, die het niet raar vond wat ik maakte. Vaak zeggen artiesten in de studio: “Ah, kun je niet gewoon de tweede verse erachter plakken en er gewoon een extra hi-hatje op zetten?” Alles moet min of meer hetzelfde klinken. Ik was een beetje gedemotiveerd doordat mensen mijn producties te weird en te moeilijk vonden. Pas toen ik met Sef werkte en hij overal op reageerde met: “Doe maar”, durfde ik echt mijn eigen manier van produceren te omarmen. En IJSLAND is daar de extreme variant van. Hoe Sef en Abel op mijn pad zijn gekomen…. Ken je dat verhaal van bluesgitarist Robert Johnson, die op een kruispunt de duivel ontmoet? Op dat kruispunt is ook IJSLAND ontstaan. Zonder onze ziel te hoeven verkopen, gelukkig.’

Ook voor Faisal, kind uit een geëngageerd gezin, was het bijzonder hoe uitgesproken en expliciet de teksten van IJSLAND waren. Om maar wat te noemen, wie durft zo te rappen over het onthoofden van de premier?! ‘Ik ken veel muzikanten met dezelfde ideeën over politiek en ethiek, maar dit was voor het eerst dat de gesprekken over zulke onderwerpen direct in de verses terugkwamen. Ik was wel even in shock.’

Doodsbedreigingen

Maar Faisal was in zijn solo-werk ook wel degelijk zeer uitgesproken, zo sloot hij zijn dj-set op de Boilerroom-stage van Pukkelpop 2024 af met een lange geëngageerde monoloog, recht uit het hart. ‘Er kwamen daarin heel veel dingen samen: geopolitiek, maar ook een hele nare situatie rondom de veiligheid van vrouwen in België. Al die shit wilde ik communiceren. De zomer van 2024 was best een beladen zomer. Het was niet de bedoeling dat dat zo groot werd, ik weet niet eens precies meer wat ik zei, maar het was blijkbaar iets dat resoneerde. Ik kreeg de allermooiste reacties van mensen: “Dit is precies wat we nodig hebben. Waarom hebben we dit nog nergens gehoord, waarom zegt niemand dit?” Er waren mensen die me ophemelden, die de ontlading voelden van iets dat collectief werd doodgezwegen. Maar aan de andere kant kreeg ik letterlijk doodsbedreigingen, er waren mensen die mijn vriendin bedreigden, hele nare shit als je niet stevig in je schoenen staat.’

‘Mensen vonden dat politiek weg moest blijven van muziek, festivals en de dansvloer. Dan heb ik zoiets van: bro, weet je überhaupt waar fucking dansmuziek vandaan komt? Het is een vorm van protest, van expressie, dit waren onderdrukte mensen die een uitlaatklep nodig hadden. Jij denkt dat het instrumentale techno is, maar dit is een guy die iets wou vertellen over de situatie in Detroit.’

En zo maakte Faisal dezelfde ontwikkeling mee als Abel en Sef op een bepaalde manier ook doorliepen: van geëngageerde muzikant naar spokesperson. Maar ook dat is een gevangenis, vertelden ze al in de documentaire die we maakten over IJSLAND, en IJSLAND is nu juist een ontsnappingspoging uit die gevangenis. ‘In eerste instantie was het effect van de haatreacties dat ik er dubbel zo hard in ging. Want daarvoor maak je kunst: om iets los te maken bij mensen. Een reactie is sweet as honey, heel zoet en giftig tegelijk. Maar uiteindelijk mag je je niet laten leiden door de reacties van anderen. Je volgende actie mag niet bepaald worden door de reactie op je vorige. Je moet kunst maken vanuit een eerlijke expressie, anders begint die reactie aan je intentie te knagen.’ Misschien is dat wel de belangrijkste les die hij de afgelopen jaren leerde: niet minder uitgesproken worden, maar ook niet gaan spreken omdat anderen dat van je verwachten. Alleen dan blijft de kunst eerlijk.