Ondanks alles is Ye on top of the world in Gelredome

Er zijn heel wat pogingen gedaan om Ye de toegang tot Nederland te ontzeggen. Met name Joodse organisaties spanden zich hard in. Logisch, want zij werden het hardst gekwetst door de nachtelijke antisemitische rants van Ye op X, door de bizarre actie om een hakenkruisshirt in zijn merch shop te zetten en het absolute dieptepunt, slechts dertien maanden geleden: een song die 'Heil Hitler' heette, geïnspireerd door zijn echtscheiding maar toch ook echt met een sample van de meest verderfelijke dictator ooit. Wat was dat nou allemaal?

Ye - die zichzelf altijd al beschouwde als een soort Messias en de meest invloedrijke artiest van de eeuw - belandde in een draaikolk van grootheidswaan en paranoia, gevangen in een manische periode. Hij werd verlaten door zijn vrouw, verraden door de industrie, aangevallen door de media, en hij begon steeds wilder om zich heen te slaan. En oh ja, weet je nog hoe hij in die tijd zelfs nog een tijdje president wilde worden, een missie van God zelf? Hoe hij op een campagnebijeenkomst memoreerde hoe hij ooit abortus overwoog en schokkend van emotie uitschreeuwde: 'I almost killed my daughter!'

Een shirt met een ster

Het was bepaald geen fraaie tijd, en het zal een vlek zijn die zich niet makkelijk laat wissen. Vooral omdat het niet zomaar wanen waren, maar toch ook échte radicale politieke opvattingen, en bovendien omdat Kanye geen eenzame patiënt was maar de baas van een miljoenenbedrijf waar niemand ingreep. Maar de 70.000 mensen die een kaartje gekocht hebben voor de twee shows in Gelredome kiezen er duidelijk voor om niet die paar jaar waarin alles compleet mis ging leidend te laten zijn, maar die twintig jaar dat hij briljante muziek uitbracht. Want dat is natuurlijk óók zo.

Maar moet Kanye West nou de toegang tot dit land en de toegang tot het podium ontzegd worden? Dat was de grote vraag waardoor de media al maanden geobsedeerd zijn. De Tweede Kamer vond van wel, opgejaagd door de actuele strijd tegen anti-semitisme. De rechter oordeelde dat de vrijheid van meningsuiting in Nederland zo niet werkt. Er moet een reëel gevaar zijn voor de openbare orde, of we kunnen er op rekenen dat de persoon in kwestie hatelijke teksten gaat uiten op het podium. Niets wees erop dat Ye dat zou gaan doen, dat deed hij immers bij eerdere concerten ook niet, en die verwachting bleek terecht. Geen woord over Joden, geen shirts met swastika's maar shirts met sterren. 

Can't tell me nothing

Ye spreekt ook niet tussen de songs door (terwijl-ie bij zijn vorige tours soms minutenlang stond te oreren). Toch krijgen af en toe bepaalde songs of specifieke lines wel meer nadruk. ‘I need you right now’, zingt hij zijn fans toe vanaf die enorme planeet. En klassieker ‘Can't Tell Me Nothing’ wordt aan het begin van de set niet voor niets twee keer achter elkaar gespeeld. ‘Excuse me, was you sayin’ something? Uhuh, you can't tell me nothing!’ Hoe voelt als een uithaal naar zijn critici, ondersteund door 35.000 brullende stemmen. Er zijn fans bij die Ye misschien hier al eens gezien hebben met Jay-Z, toen ze maar liefst vijf keer achter elkaar ‘N*ggas in Paris’ speelden, een banger met een futuristische beat die nu al aan het begin van de set zit. Er zijn ook heel wat begin-twintigers die nog op de basisschool zaten toen Ye hier voor het laatst was en zich de kans hem te zien zeker niet laten ontzeggen.

Ze worden niet teleurgesteld. Vooral de eerste helft van de set is gewoon episch, overweldigend. Wat een setting, wat een geluid ook. Van de openingstrack ‘KING’, via onder meer de bravoure van ‘Mercy’ (waarin Ye opschept dat zijn tourbus suicide doors heeft als een Lamborghini) naar de absolute mosh-pit mayhem van ‘Carnival’. Dan neemt hij de zaal mee naar de emofase met de romantische lovesong ‘Bound 2’ (‘I wanna fuck you hard on the sink’), het intense ‘Blood On The Leaves’ (met 'Strange Fruit'-sample), waarbij Ye's planeet knalrood wordt en haast uit elkaar lijkt te barsten. Dan door naar de mooiste autotune tranentrekker ooit, ‘Heartless’. Gelredome wordt compleet overweldigd. Wat een songs, wat een sound, wat een setting. En wat een comeback vooral. Hij staat hier gewoon, is het gevoel dat door de zaal gonst, en wij ook. Was het die 250 euro toch waard.

Happy birthday

En dan begint langzaam dat gevoel van eenzaamheid erin te sluipen. Eerst met een blokje tracks van het grimmige nieuwe album BULLY, waarin Ye zichzelf als slachtoffer neerzet, soms halfslachtig de hand in eigen boezem steekt. Beste track van dat album is gospelsong ‘FATHER’, waarin Ye zich tot de Heer richt. 'Bye bye to my old self, wake up to the new me', klinkt het. ‘We left all the pain behind’, klinkt het in ‘ALL THE LOVE’, ‘Wounds get healed with time.’ Dit nummer komt het dichtst bij een vraag om vergiffenis. Het is een song die in eerdere fases nota bene de titel ‘GAS CHAMBERS’ droeg. Look where we are now. Maar de liefde uit de zaal lijkt hem toch niet helemaal te bereiken, daar hoog op die bol. Zelfs de verjaardagswensen die van de tribune rollen - Ye is precies vandaag 49 jaar geworden - neemt hij amper in ontvangst.

De tweede helft van de set heeft meer hits (of beter: grotere hits) dan de eerste, maar ook meer haast. Een aantal keren breekt Ye een song af en wil hij snel door naar een volgende. Ergens weggestopt in het stadion moet een band staan onder leiding van toetsenist André Troutman, een 80s funkaneer en de broer van Zapp-frontman Roger Troutman. Ye staat ver van hen, net zoals-ie ver van ons staat, daar op die vijftien meter hoge planeet, die inmiddels in een soort Jupiter met een miljoen woeste stormen veranderd is. Het voelt alsof de relatief vrolijk klinkende hits als ‘American Boy’ en ‘Golddigger’ minder resoneren bij de rapper zelf, en ook minder matchen met het desolate decor dan bijvoorbeeld het messcherpe ‘Black Skinhead’ eerder. De fans zijn er wél blij mee, vooral met Rihanna en Paul McCartney-collab ‘FourFiveSeconds’.

Toch heeft ook die tweede helft zijn fantastische momenten waarin alles wél op zijn plek valt. ‘Flashing Lights’ bijvoorbeeld, waarbij het stadion fel oplicht vanaf de tribunes. En ‘Stronger’, gebaseerd op een Daft Punk-song. ‘Na na na na that, that don't kill me’, rapt Ye. ‘Can only make me stronger.’ En even later weer die kreet: ‘I need you right now!’

De avond eindigt met het waanzinnige ‘Runaway’, waarvoor Ye zelf een sampler mee zijn wereld op lift. Hij heeft maar één vinger nodig voor het iconische melodietje. Het is een ode aan de outcasts, de verschoppelingen en de weglopers, en dus ook een beetje aan hemzelf. ‘Let's have a toast for the douchebags, let's have a toast for the assholes.’ Dit hele nummer luistert als een grote verontschuldiging voor Kanye's persoonlijkheid en zijn onaangepaste gedrag, van het weggrissen van de microfoon van Taylor Swift tot de krankzinnige gebeurtenissen van de laatste vijf jaar, waarvan het vrienden en vijanden nog steeds duizelt. Een verontschuldiging, maar ook een waarschuwing en een belofte: het gaat nooit anders worden. Dus blijf, of ren heel hard weg.