Eefje de Visser: Schitteren in de schemerzone

Groningen, Januari 2020. Eefje de Visser staat op het punt het belangrijkste album van haar carrière uit te brengen. Bitterzoet moet het gaan heten, en een paar kleine try-outs lieten al zien dat de zangeres met haar vierde album een stap gaat zetten. Niet alleen muzikaal, maar ook met haar podiumuitstraling. Ze begon een paar jaar eerder met tokkelige liedjes met dichterlijke teksten. Mooi, maar ineens is er over alle aspecten van de performance nagedacht: de kracht van die elektronische liedjes, de prachtige, natuurlijke bewegingen van de band en achtergrondzangeressen, de kleding, de backdrop, het is allemaal zo waanzinnig elegant. Eefje de Visser heeft zich ontwikkeld tot de flamboyante koningin van de schemerzone. De schemer tussen dag en nacht, tussen bitter en zoet en tussen verleidelijk en afstandelijk. What can go wrong? Een maand later is alles dicht - op last van Mark, Hugo en Diederik - en gaat Eefje de Visser net als iedere muzikant een tijdperk van schaarste in. 

Je zou kunnen zeggen dat covid haar beroofd heeft, dat het haar de ultieme doorbraak heeft gekost, misschien zelfs wel de Popprijs. Maar het gekke is: zes jaar later ziet haar agenda er nog steeds uit alsof het lockdown is. Afgelopen najaar deed ze weliswaar rond de release van haar album Vlijmscherp een ronde langs openluchttheaters, een jaar eerder speelde ze Heimwee in de clubs, maar de festivals laat ze opvallend links liggen. ‘Ik zou het leuk vinden om meer te spelen’, zegt Eefje de Visser, ‘maar ik geloof ook in de filosofie dat het voor mijn muziek niet goed is om overal te zien te zijn. We spelen één show in Nederland, Lowlands. Dat is voor ons zo'n belangrijke plek, zo'n bijzondere spot ook, laat op de avond in het donker. Alles staat in het teken van deze show. We have one chance.’

Mysterieuze muziek

Ergens klopt het wel, dat aura van zeldzaamheid rond Eefje de Visser. Het maakt haar een beetje ongrijpbaar, net als haar muziek zelf is. Eefje’s teksten zijn soms tastbaar en fysiek, maar net zo vaak ontsnappen ze hun betekenis. Ze gaan vaak over verlangens en onuitgesproken gevoelens, over relaties die als vulkanen op uitbarsten staan. Soms wordt er volop geleefd of gedanst, soms wordt er alleen maar gezwegen, en soms allebei tegelijk. Een van de meest succesvolle liedjes op haar laatste album Vlijmscherp heet ‘Onomkeerbaar’. Het gaat over een relatie waarin de lust verdwenen is, maar het verlangen en de liefde niet. ‘Kijken totdat we ontdooid zijn / Iedere keer blijf ik het proberen / Keer op keer keer ik ons om.’

‘Ik heb vooraf geen idee wat ik wil gaan doen als ik een liedje schrijf’, zegt Eefje erover. ‘Nooit. Het begint altijd met een melodie en gebrabbel in het Engels. Het nummer is er al, alleen de tekst niet. Dan probeer ik mijn hoofd open te zetten. Het is bijna alsof de melodie vraagt om bepaalde woorden. Ik probeer heel veel zinnen uit waarvan ik voel: nee, dit klopt niet, het is leeg. Maar dan komt er op een gegeven moment één zin waarvan ik denk: ja, die is goed. En vanuit die zin vormt het nummer zich. Ieder nummer heeft wel vijf verschillende teksten gehad. Maar op een gegeven moment weet ik: oh ja, dit gaat natuurlijk hierover. Het gaat steeds over hetzelfde, over mensen die aan elkaar voorbij leven.’

Bij haar shows levert dat eigenlijk best wel bijzondere momenten op. Neem ‘Vlammen’, een van de singles van Heimwee. Je voelt de pijn dicht onder de oppervlakte, twee geliefden, ‘te dicht aan een vuur dat ons verwarmde’. Tijdens haar concerten is het zo’n nummer dat als het ware opstijgt. ‘Het is een soort ontlading. Dan moet ik denken aan Nick Cave, die ik pas live zag: via pijn komt vreugde, zingt hij in ‘Ode To Joy’. Daar geloof ik wel in.’ Eefje ‘zag’ Nick Cave overigens niet zomaar, ze speelde op een festival waar Cave de line-up van cureerde. Hoe hij bij de Nederlandstalige Eefje de Visser terecht kwam? ‘We vervingen Lykke Li, die kort voor het festival afzegde. Toen zijn diverse acts voorgesteld, waaronder wij. Hij heeft er dus echt naar geluisterd en onze komst goedgekeurd, een grote eer.'

Shirt uit

Voor ‘Vlammen’ is ook op Lowlands een hoofdrol weggelegd. Sterker nog: in aanloop naar het concert gaat Eefje op zoek naar dansers die zich bij haar op het podium mogen voegen. ‘Dat mogen professionele dansers zijn, maar dat hoeft niet per se. We maken een selectie van zo'n twaalf tot vijftien dansers, zetten een WhatsApp-groep op en briefen daarin de hele choreografie. Ze moeten het thuis instuderen, en voor de show doen we een openbare repetitie op het Lowlandsterrein. Dat wordt bijzonder!’ 

Zo voegen wildvreemden zich bij Eefje’s hechte band. Een band waarbij de twee zangeressen die haar als het ware dragen een sleutelrol spelen. Het concept van twee achtergrondzangeressen die tegelijk dansen had ze zelf nog nooit eerder gezien, vertelt ze. ‘The Supremes deden dat wel, maar op een heel andere manier.' Wat haar voor ogen stond was iets symmetrisch, bijna Olympisch. ‘Ik wil met de natuurlijke vormen van het lichaam werken, het moet meer zijn dan stomme poppy danspasjes. Soms zie je bijvoorbeeld op het Songfestival acts met zes, zeven dansers. Het doet me echt niks. Ik kijk naar mensen die iets doen wat beyond the ordinary is. Echt eigen moet het voelen. Ik denk aan artiesten als ROSÁLIA of Solange of de fantastische David Byrne.’

Eefje's elegantie heeft - hoe intiem haar teksten soms ook zijn - wel iets afstandelijks, bewust zo lijkt het. Maar in een festivalzomer die met de klimaatverandering steeds vaker in de hittegolf belandt, is dat een esthetiek die onder druk komt te staan. Hoe ijzig gestileerd kun je overkomen als je op het podium bijna flauwvalt van de hitte? Een paar dagen geleden speelde ze in België op Rock Voor Specials (een festival gericht op mensen met een verstandelijke beperking), waar het zo heet was dat ze het zweet over haar gezicht droop. 

'Het maakt me eigenlijk niet uit. Ik ben normaal niet zo’n zweter, ik vond het eigenlijk wel leuk. Ik heb voor het eerst ooit op het podium mijn shirt uit gedaan en in mijn bikini gespeeld. Toen ik het deed dacht ik: kan ik dat wel maken, is het niet te plat? Ik dacht: maar ja, het gaat gewoon niet. Ik heb het nog teruggekeken, later. Dat viel me heel erg mee. Ik vind het wel leuk om vrij te zijn op het podium in wat ik doe en aandoe.’