De Haags-Congolese rapper Bartofso stond samen met onder anderen Mula B en LouiVos aan de basis van het Wilde Westen, dat de Nederlandse trapscene op zijn kop zette. Met zijn solowerk, waarin een mysterieus masker inmiddels een belangrijke rol speelt, wil hij nu vooral één ding duidelijk maken: er moet meer aandacht komen voor de verwoestende oorlog in de Democratische Republiek Congo.
Het begon allemaal zo’n negen maanden geleden: Kevin Vaku kreeg een mysterieus masker in zijn handen gedrukt. Uit nieuwsgierigheid zette hij het op en staarde in de spiegel. Wat terugkeek, was geen Batman, geen Zorro en ook niet The Phantom, maar een nieuwe versie van zijn hiphop-alterego Bartofso.
Hoe hij eraan komt? Gewoon, gekocht in een merchandiseshop in Turkije. Zo simpel kan het zijn. Bart’s masker is namelijk geïnspireerd op Victor Oshimen, een voetballer van de Turkse club Galatasaray. In 2021 liep Oshimen tijdens een wedstrijd ernstig gezichtsletsel op: hij maakte zo’n gruwelijke botsing met Inter-verdediger Martin Skriniair dat zijn oog zelfs even uit z’n oogkas sprong. Sindsdien draagt hij een beschermend masker. Vanaf dat moment verkopen merchandise shops replica’s aan zijn fans. Bartofso: ‘Een Turkse vriend van mij was voetbal aan het kijken, en hij gaf me het masker toen ik binnen kwam lopen. Toen ik hem opdeed was ik gelijk van: “Wow. Dit is gewoon iets nieuws. Een nieuwe karakter ofzo.”’ Waar anderen flexen met grills, oorbellen of dure zonnebrillen, rockt Bartofso gewoon merch uit een voetbalfanshop. Dat werkt heel goed: ‘Wanneer ik het masker draag, weet ik dat het tijd is voor de muziek. En als ik hem af doe ben ik gewoon weer Kevin.'
Terug in de tijd
Soms Kevin, soms Bartofso, en soms ook Akkabouz, een van zijn andere aliassen. Maar als het om zijn muziek gaat, noemen we hem voor het gemak gewoon Bart. We leerden hem kennen via het Haagse trap-collectief Wilde Westen, dat halverwege het vorige decennium opbloeide vanuit de Schilderswijk. Samen met Mula B, 3robi, Kingsize, Iliassopdebeat en LouiVos stond hij recht tegenover de New Wave-sound waar Ronnie Flex en Lil’Kleine groot mee werden. Wilde Westen was duister, direct en expliciet, en hoewel Bartofso meer op de achtergrond stond, was hij er wel vanaf het begin al bij. Hij was te horen op de mixtape 9/11 Survivors, die destijds gratis te downloaden was via 101Barz en nu nog op YouTube rondzwerft. Daarna volgden bijdragen op het invloedrijke Drugs & Geld en W.W. Nation.
‘Ik stroomde gewoon met de rest mee, Louis is mijn neef en Mula kende ik ook al heel lang, dus als een van hen een hit pakte dan voelde het voor mij ook alsof ik een hit had gepakt. Het was echt teamsport. Je zit wel tussen grote jongens waarbij je in de studio zestien bars moet zetten die gelijk staan aan die van hen, dus je inspireert elkaar hoe dan ook’, vertelt Bart erover. Hij had op dat moment geen idee hoe invloedrijk het collectief was: ‘Zelfs toen Rotjoch zei dat 9/11 Survivors de meeste downloads van de hele site had, drong het niet echt tot me door hoe groot we waren. In het begin was ik daar ook niet zo mee bezig, ik zat gewoon in mijn eigen bubbel. Op een gegeven moment begonnen we allemaal onze eigen shows te krijgen en zagen we elkaar minder. Toen pas besefte ik: oké, dit is groter dan we dachten. In het begin was ik vooral nog bezig met geld verdienen op straat, muziek voelde toen nog niet als iets waar echt geld in zat. We deden het vooral omdat we het hard vonden.’
Die periode heeft Bart inmiddels achter zich gelaten, en met een contract bij Top Notch en zijn signature masker begint hij aan iets nieuws. LE MASQUE blijft geworteld in zijn herkenbare, duistere Haagse trapgeluid, met meerdere beats van IlliassOpDeBeat (zoals ‘BEWUST’ met sor of ‘VISION’ met 3robi). Een track als ‘IK HEB ALLEEN WIT’ heeft dan weer een clubby energie, en ook ‘AMBIANCE’ herhaalt een keiharde hook. Het straatleven speelt nog altijd een belangrijke rol in zijn teksten. Op ‘DEZE SYSTEEM’ rapt hij: ‘Schilderswijk lijkt op GTA’. Bart: ‘Soms is dat wel zo, maar het is niet zo dat er daar constant gekke dingen gebeuren hoor, het kan ook heel gezellig zijn. Die buurten zijn hecht, en mensen hebben respect voor elkaar.’
Accepteer de 'social' cookies voor deze 'youtube'-embed.
cookie-instellingen aanpassen
FREE CONGO
Toen Bart één jaar oud was, vluchtte hij met zijn gezin vanuit Congo naar Nederland. Zijn vader verhuisde naar België met zijn oudere broer, dus hij groeide op als de enige man in huis. ‘Toen begon de vrijheid een beetje,’ lacht Bart, ‘want zo’n Afrikaanse vader wilde niks horen van muziek. Mijn moeder is ook streng gelovig, en toen ik ermee begon was het echt een taboe. Op een gegeven moment kreeg ik mijn eerste betaling van Spotify, toen gaf ik meteen ook geld aan mijn ouders. Ik probeerde duidelijk te maken dat het serieus was. Nu begrijpen ze dat wel.’
Familie van Bart heeft ‘Wij Zijn Congolezen’ opgericht, een organisatie die voor verbinding zorgt binnen de Congoleze community en vaak de straat op gaat voor demonstraties, waar ook Bart vaak bij is. ‘We zijn wel echt continu daarmee bezig om er steeds meer aandacht naartoe te trekken. Natuurlijk kunnen we niet alles ineens gaan veranderen, maar mensen moeten wel op de hoogte zijn van wat er aan de hand is.’
Want wat is er daar aan de hand? Onder het gewelddadige regime van de Belgische koning Leopold II werd de Congolese bevolking decennialang uitgebuit voor rubber, ivoor en andere kostbare grondstoffen. Miljoenen mensen werden er slachtoffer van, en in 1960 zou België het land in puinhoop achterlaten: sindsdien strijden tientallen gewapende groepen er om de macht. Tot op de dag van vandaag is de situatie instabiel: steeds meer mensen slaan op de vlucht en de humanitaire omstandigheden verslechteren dagelijks. De afgelopen twee jaar is het geweld in het oosten van het land verder toegenomen.
Zo zingt hij op de openingstrack van LE MASQUE: ‘Geen gerechtigheid, wat zal de wereld zonder Congo zijn’. De grondstof coltan bijvoorbeeld, zit in zo’n beetje alle elektrische apparaten die wij gebruiken, en daar is Congo de allergrootste bron van. Bart: ‘Van jongs af aan weet ik al wat daar allemaal aan de hand is: de genocide, kinderen die worden gedwongen in mijnen te werken, broeders die vermoord worden en vrouwen die verkracht worden. De meeste mensen weten er niet veel van. Wat bij ons gebeurt, komt bijna niet op het nieuws. Mijn ouders en zusjes sturen nog steeds om de twee à drie maanden allemaal dozen met spullen om daar onze familie te helpen die er nog zit.’
Ooit hoopt Bart zelf nog naar Congo te gaan, maar dat blijft lastig: ‘We maken telkens opnieuw plannen om daarheen te gaan, maar soms wordt en dan toch geadviseerd om niet te gaan. Wat mensen vergeten is dat het ook een heel mooi land is: aan de ene kant de stad maar ook de hele jungle. Er is nu een grote crisis, maar ik wil natuurlijk wel mijn eigen land nog zien.’
Tourdata:
31 oktober - De Helling (Utrecht)
7 november - Paradiso (Amsterdam)
14 november - Hedon (Zwolle)
21 november - Simplon (Groningen)
26 november - Paard (Den Haag)
27 november - Hall of Fame (Tilburg)