Thomas Azier bezingt liefde in een hels jaar

Thomas Azier zit met zijn hand voor zijn gezicht in de Amsterdamse kerk waar hij zijn nieuwe single opgenomen heeft. Het is van achteren moeilijk te zien of hij geraakt is door zijn eigen liedje of geconcentreerd luistert. 'Year In A Spiral' heet het, en het is het meest ontroerende liedje dat hij ooit schreef. 'Ik heb er wel even over nagedacht of ik dit wilde uitbrengen', zegt hij als de laatste klanken weg gegalmd zijn. 'Heel lang was het instrumentaal, omdat ik simpelweg geen woorden had.' Na de geboorte van hun zoon gaat het mis. Azier's vrouw Ellen krijgt vreemde klachten: ondraaglijke jeuk, extreme vermoeidheid, ze valt voortdurend in slaap. Artsen geven hormonen, vermoeidheid of een mogelijke postnatale depressie de schuld. 'Zoals dat vaak gaat met vrouwen en de medische wereld, worden mannen serieuzer genomen', zegt Azier. 'Veel werd toegeschreven aan de zwangerschap.'

Maar het gaat steeds slechter. Tijdens de tour voor zijn vorige album moet hij zelfs halsoverkop terugkomen. 'Ik heb haar ergens opgehaald en reed daarna eigenlijk elke avond na de show weer terug naar huis.' Pas na meerdere doktersbezoeken gaat ergens een lampje branden. Een scan brengt het verlossende maar vernietigende antwoord: lymfoom. 'Toen zagen we dat het goed mis was. Dat was het begin van een vrij hellish periode.'

Naast het bed
Ellen moet chemotherapie ondergaan. Het grootste deel van de behandeling speelt zich thuis af, met Azier als degene die ’s nachts de wacht houdt. 'Mensen die door chemokuur gaan worden meestal gewoon naar huis gestuurd', zegt hij. 'Dus als partner ben je de hele tijd de situatie aan het monitoren.'

De nachten zijn het zwaarst. Waar chemo vaak koorts veroorzaakt, gebeurt bij Ellen het tegenovergestelde: haar lichaamstemperatuur zakt gevaarlijk ver. 'Dan meet je 35 graden en denk je: dit is goed mis.' Terwijl hun pasgeboren zoon slaapt, zit Azier wakker naast het bed, turend naar een thermometer, wachtend tot de nacht voorbij is.

Ondertussen gaat het gewone leven ook door. Er is een baby, er is werk, en er is een relatie die ineens in een totaal andere werkelijkheid terechtkomt. 'Je bent vader, maar je bent ook een mens', zegt Azier. 'Je hebt ook verlangens. Je hebt ook seksuele gevoelens voor je partner.' Juist dat spanningsveld fascineerde hem achteraf: hoe liefde en verlangen blijven bestaan, zelfs wanneer ziekte alles opslokt. In popliedjes gaat onbeantwoord verlangen meestal over een liefde die voorbij is, of nooit tot stand kwam. Maar dit is iets anders. 'Ik kende eigenlijk geen liedjes die over zo'n situatie gaan.'

Woorden vinden lukt in die periode nog niet. Muziek wel. Terwijl Ellen vecht tegen de ziekte, schrijft Azier instrumentale schetsen, steeds weer rond dezelfde vier akkoorden die hij als 'helend' ervaart. 'Ik zat er veel te dicht op om het op te schrijven.' Pas later, als de storm enigszins is gaan liggen, kan hij teruggrijpen op de beelden uit dat jaar. 'Ik had in mijn hoofd een soort doosje met herinneringen waar ik af en toe een slokje uit kon nemen.' Uit dat doosje groeit uiteindelijk 'Year In A Spiral'.

Catharsis
Het liedje drijft helemaal op die vier akkoorden, als een cirkel die steeds opnieuw begint. Maar dan, op tweederde van het liedje, gebeurt er iets wonderlijks: een orgel (uit deze zelfde kerk) en strijkers nemen het over. Dat voelt bijna alsof het liedje uit zijn handen genomen wordt. 'Dat is het moment van catharsis voor mij', zegt Azier. 'Alsof het even niet meer alleen van mij is.' Waar het liedje daarvoor in een gesloten cirkel lijkt rond te draaien, voelt dat moment voor hem als een overgave. 'Dan word je eigenlijk een soort meegenomen door iets wat groter is dan jij.'

In die muzikale uitbarsting vallen voor hem ineens allerlei verbanden samen: de lange nachten thuis, de mensen die hij leert kennen in het ziekenhuis, de verpleegkundigen, de ouders op de crèche die even naar hem luisteren wanneer hij zijn zoon brengt. 'Ik zag in één keer allemaal verbanden tussen mezelf, die community om ons heen, en zelfs de maatschappij. Je voelt ineens een enorme verbondenheid.' Juist wanneer je zelf zo fragiel bent, zegt hij, verandert je blik op de wereld. 'Je wordt heel gevoelig voor empathie. Ik voelde ineens heel veel liefde voor mensen.'

Dat inzicht kwam ook voort uit de ketting van kleine rampen die zo’n jaar met zich meebrengt. 'Als je zo op de rand leeft, hoeft er maar één ding mis te gaan en dan stort alles in.' Hij herinnert zich dagen waarop het ene probleem na het andere kwam. 'Mijn auto werd bijna weggesleept bij het ziekenhuis. Dan probeer je uit te leggen: gast, mijn vrouw ligt hierbinnen. Daarna moet je je kind ophalen bij de crèche, want die sluit. En dan slaat je auto weer af bij het stoplicht.' Hij lacht even om de absurditeit van die herinnering. 'Dan besef je: als je zo leeft, kan alles een probleem worden. Dat is een realiteit waar heel veel mensen permanent in zitten.'

De lucht die in 'Year In A Spiral' langzaam openbreekt, deed dat ook in het echte leven. Na een lange periode van behandelingen slaat de therapie aan en wordt de ziekte teruggedrongen, voor zover dat bij dit type kanker ooit definitief gezegd kan worden. In de nasleep van dat jaar blijft Azier muziek maken, nog steeds zonder woorden. 'Ik heb altijd muziek gemaakt door die periode heen, maar meer als een soort verwerking', zegt hij. Voor Azier is het belangrijkste dat het liedje nu de wereld in gaat. 'Het is bedoeld om een gesprek te starten', zegt hij. 'En dat vind ik uiteindelijk toch het belangrijkste wat muziek kan doen.'