Le Guess Who 2026: Op wereldreis in Utrecht
Van Japans minimalisme tot Andes-extravagantie
Een busreis door Venezuela, een Japanse huiskamersfeer, een gezamenlijke verkenning van Franstalige wortels, het opzoeken van de grenzen van traditionele Ierse muziek, een viering van de Boliviaanse Aymaracultuur: je hoeft niet in het vliegtuig te stappen om op wereldreis te gaan. Rondwandelen in Utrecht tijdens Le Guess Who? volstaat. Beter voor het klimaat ook. Met dit duizelingwekkend gevarieerde programma schuilt achter iedere deur een fascinerende ontdekking.
Onderweg van de Ronda naar de Pandora - of de Hertz, of de Cloud Nine, zoveel zalen in TivoliVredenburg - hangen posters van alle edities sinds 2007. Le Guess Who? blaast namelijk twintig kaarsjes uit dit jaar! Wat begon als een festival dat zich richtte op Canadese bands en plaatsvond in de zomer, is nu een festival dat zich richt op het programmeren van avant-garde muziek van over de hele wereld, in een van de koude novemberweekenden. Ieder jaar bevestigt Le Guess Who? nét iets meer dat grenzen niet bestaan, ook niet in muziek.
Japan
Zo kan je, als je wil, op de vrijdag van deze twintigste editie van Le Guess Who? een route plannen die vrijwel alleen bestaat uit Japanse artiesten. Het absolute hoogtepunt hiervan komt al vroeg op de dag, bij goat (JP). Normaliter, als je zou zeggen ‘goat bereikt flow state’ denk je misschien dat Lionel Messi weer een hattrick heeft gescoord. Op Le Guess Who? betekent het echter dat een Japanse minimalistische rockband je omver blaast. Dit vijftal is meester van de eindeloze herhaling. Met minimale aanslagen op de gitaar, een saxofonist met een waterflesje in het uiteinde van zijn blazer die dat met kleine pufjes en blaasjes vooral gebruikt als ritmisch instrument, en twee percussionisten die de meest helse ritmes aan elkaar roffelen. Er is slechts een knikje tussen de gitarist en de drummer nodig om het ritme compleet om te gooien, of om de boel open te breken. Evenzo een mechanisch als een muzikaal geheel. Super indrukwekkend!
De echo’s van goat (JP) klinken nog na in Ronda als het experimentele rockviertal OOIOO op het toneel verschijnt. Ze bouwen op loopjes die vooral ritmisch zijn en weinig met melodie of harmonie te maken hebben. Net als goat (JP) dus, met diezelfde stoïcijnse energie, maar maken het allemaal een tikje dadaïstischer. Ondertussen is Posuposu Otani dankbaar om voor een verwelkomend publiek te staan in Museum Speelklok: ’Ik kom uit de undergroundscene van Yokohama. Normaal gesproken speel ik voor…. 5 mensen. Dit is een huge crowd voor mij.’ Hele simpele folktokkels, af en toe bluesy slidegitaar, en opeens begint-ie in een diepe grom te keelzingen. Wat een geluid! Een groot contrast met de vliegensvlugge liedjes van Melt-Banana. Drums en basgitaar komen van een bandje, maar daardoor komen de tracks van cultklassieker Fetch (2013) niet minder hard binnen. Ichiro Agata zal na de show een nieuwe gitaar nodig hebben, zo hard staat-ie erop te rammen, terwijl zangeres Yasuko Onuki haar kenmerkende hoge vocalen de microfoon in schreeuwt. Zelden klonk noiserock zo plezierig.
Culturele diversiteit
Goed, nu klinkt het bijna als een eentonig programma, terwijl Le Guess Who? bij uitstek de meest cultureel diverse programmering heeft van alle Nederlandse festivals. Flamencozangeres Ángeles Toledano mengt, in een engelachtige witte jurk, traditionele Spaanse klanken met elektronica (inclusief een drum ‘n bass slot!), en ook DJ K (hij in een dikke winterjas en een zonnebril op z’n snoet) doet een Braziliaanse duit in het zakje met zijn griezelige producties. Deze bruxaria-pionier trekt een jong publiek aan en filmt tussendoor ook nog wat TikToks. Het is tenslotte 2026.
Een ander opvallend hoogtepunt is de indrukwekkende stem van RÓIS, die haar traditionele Ierse folkmuziek uitbreidt met elementen van techno, jazz en rock. Ze zit zelf achter de toetsen en deelt het podium met een drummer en een gitarist. Alledrie gemaskerd, want RÓIS zingt over ‘caoineadh’, de Ierse traditie waarbij vrouwen bij een begrafenis de overledene bejammeren met een klaagzang: half zingen, half huilen. En wat een emotionele range heeft haar stem. Op een hele andere manier emotioneel dan de jazz van pionier Shabaka, zelf op fluit en saxofoon en met een fantastische percussionist naast ‘m. Samen geven ze een instrumentele vertolking van hun spiritualiteit en individualiteit. Prachtig!
Ook interessant: Gabe ‘Nandez in EKKO, de hiphopartiest uit de billy woods-school die is opgegroeid in New York (in een huis waar overduidelijk akelig vaak werd geluisterd naar Operation: Doomsday en Madvillainy). Hij rapt hier voornamelijk tracks van zijn gezamenlijke album met producer Preservation, Sortilège, waarop ze uiting geven aan hun Franstalige wortels (Preservation is half Frans, Gabe ‘Nandez half Malinees). Dit door middel van duizelingwekkende rijmschema’s, door Gabe ‘Nandez hier woord voor woord in de microfoon gerapt, zonder backing track, geleverd op vooruitstrevende beats vol opvallende samples en soundbites. Of zoals ‘Nandez zelf zegt: ‘Special ops shit / I know a lot of shit, dog, what’s the topic? / Parisians burn and flip cars in the moshpit / Different shades of Francophone on the continent.’
Unieke vormen van muziek
De Venezolaanse jongens van weed420 ontmoetten elkaar op Discord (waar anders, met zo’n naam?). Achter vier (!) laptops, lekker knus, staan vier jonge knapen die eruitzien alsof ze barsten van de anticipatie voor GTA VI. Met een gitarist ernaast brengen ze een noisy collage aan geluiden, afkomstig van hun debuutalbum amor de encava. Encava zijn de bussen die het straatbeeld van Venezuela domineren, waarmee de inwoners naar werk en school gaan. De muziek klinkt als zo’n busreis: een overprikkelende verzameling van geluid en samples, reizen die worden gekenmerkt door muziek afkomstig uit vijf verschillende speakers en mensen die eten willen verkopen, of liedjes spelen voor geld. Dat is ongeveer hoe de muziek van weed420 klinkt. Niet vreemd dat mensen de zaal uit lopen. De mensen die blijven staan, zien echter hoe de jongens op indrukwekkende wijze hun frustratie een plek geven.
Venezuela kent momenteel namelijk de grootste crisis rondom gedwongen migratie in de geschiedenis van Latijns-Amerika, wegens enorme stijgingen in geweld, inflatie, en tekorten aan voedsel en medicijnen. Waar acht miljoen mensen sinds 2014 gedwongen uit Venezuela vertrokken, brengen de jongens van weed420 een complexe ode vol liefde, melancholie en verdriet, met niets anders dan de encava om zich aan vast te klampen. In de hoop dat dit stukje Venezolaanse cultuur nooit verdwijnt.
Het vormt een mooi tweeluik met het programma dat werd gecureerd door Los Thuthanaka, wiens gelijknamige album vol experimentele traditionele Andesmuziek (denk aan: huayno, caporal en kullawada) vermengd met noiserock en bombastische elektronica vorig jaar door Pitchfork werd uitgeroepen tot het beste album van dat jaar. Datzelfde jaar stonden ze als vraagteken/verrassingsact op Le Guess Who? en een jaar later mogen Chuquimamani-Condori en hun broer Joshua Chuquimia Crampton, woonachtig in Amerika, zelf een programma samenstellen met artiesten die inheemse Andesculturen op verschillende manieren vertalen naar allerlei experimentele vormen van muziek.
De afsluitende set van Los Thuthanaka op de zaterdag klinkt chaotisch en overweldigend. Continu die onheilspellende DJ-tag van Chuquimamani-Condori, de rommelige samples, de contradictorische ritmes, de distortie op de gitaar van Joshua Chuquimia Crampton, alle geluidssterktes op maximaal. Het klinkt als geen enkele andere vorm van muziek waar op platformen als Pitchfork (en 3voor12) over wordt geschreven. De muziek komt namelijk voort uit Aymaracultuur: een inheemse Boliviaanse gemeenschap waar deze familieleden onderdeel van zijn. Eeuwenoude tradities smelten samen met een futuristische kijk op muziek. De ‘chaos’ is de manier waarop Los Thuthanaka woorden geeft aan hun weerstand tegen koloniale ideeën van gender, seksualiteit, ras en spiritualiteit. De muziek is opgedragen aan Chuqi Chinchay, de Aymaraanse godheid die queer mensen beschermt (geen toeval in tijden van toenemende anti-trans wetgeving in Amerika). Het is een viering en protest tegelijk, een manier om hun gemeenschap en identiteit, die worden genegeerd in het door westerse muziek gedomineerde muzieklandschap, een muzikale stem te geven. Gelukkig bestaat Le Guess Who?, dat structureel een podium geeft aan zoveel mooie en unieke vormen van muziek.